Kościół Świętej Trójcy w Gnieźnie

Fara pod wezwaniem Świętej Trójcy stoi przy ul. Farnej, kilkadziesiąt metrów na południe od gnieźnieńskiego Rynku, na Wzgórzu Panieńskim. To jedna z najstarszych świątyń miasta i przez wieki najważniejszy kościół mieszczan – tu modlili się rzemieślnicy, działały bractwa i szkoła parafialna. Najbardziej zaskakuje wnętrze: późnobarokowa ambona w kształcie łodzi, z wyrzeźbionymi rybami w sieci.

Historia: fara mieszczan

Parafia istniała już przed 1243 rokiem, a pierwszy kościół wzniesiono prawdopodobnie w 2. połowie XII wieku. Obecną, murowaną i jednonawową farę zbudowano staraniem proboszcza z Waliszewa, ks. Mikołaja Grossmana, w latach ok. 1420–1430; w dokumentach pojawia się w 1421 roku, gdy pozwolono budować na gruncie podarowanym przez Piotra z Żernik. W 1613 roku, w czasie jarmarku św. Wojciecha, pożar strawił całe miasto, a kościół spłonął niemal doszczętnie. Odbudowa trwała blisko 20 lat; w czerwcu 1632 roku abp Andrzej Gembicki ponownie konsekrował świątynię. Kolejne wielkie pożary Gniezna, w 1760 i 1819 roku, oszczędziły farę.

Ludzie i tradycje

Arcybiskupi gnieźnieńscy, odbywając ingres do katedry, najpierw nawiedzali farę i dopiero stąd szli w procesji na Wzgórze Lecha – zwyczaj porzucono w XVIII wieku. Na początku XIX wieku w kościele było aż siedem ołtarzy pod opieką cechów: krawców, kuśnierzy, rzeźników i szewców. Do 1916 roku fara była kościołem tytularnym dekanatu, który w szczytowym okresie obejmował 22 parafie i ok. 44 tys. wiernych. Proboszcz Mateusz Zabłocki, powstaniec wielkopolski, we wrześniu 1939 roku dowodził Strażą Obywatelską; aresztowany 12 października 1939 roku, został rozstrzelany dwa dni później. Upamiętnia go tablica na plebanii.

Co zobaczyć

• Ambona w kształcie łodzi z 1787 roku – z rybami w sieci, najbardziej fotogeniczny element wnętrza.
• Późnorenesansowa marmurowa chrzcielnica przed prezbiterium.
• Gotyckie drzwi zakrystii z blachy żelaznej z 1. połowy XV wieku.
• Kaplica Bractwa Literackiego z 1611 roku (bractwo działało od 1544 roku) z obrazem Koronacji NMP z 1. ćwierci XVII wieku.
• Wieża z barokowym hełmem z 1687 roku i zegarem z kurantem.
• Ołtarz główny przebudowany w 1895 roku z figurami Serca Jezusowego, Serca Maryi, św. Wojciecha i św. Stanisława.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynną świątynią parafialną; wstęp jest wolny, ale zwiedzaj poza nabożeństwami. Na wnętrze wystarczy 15–20 minut. W południe spójrz na wieżę – miasto opisuje ruchomą figurę św. Wojciecha, która o tej porze błogosławi mieszkańców i turystów. W średniowieczu tuż obok stała brama Pyzdrska, zwana też Farską; spacer z fary możesz kontynuować przez Rynek na Wzgórze Lecha z katedrą.