Kościół św. Jana Chrzciciela w Gnieźnie

Na wspornikach sklepienia lis zaczaja się na gęsi, pelikan karmi pisklęta, a ze wspornika spogląda św. Menas z wielbłądami, męczennik z III wieku – ślad bliskowschodnich korzeni zakonu, który tu gospodarował. Gotycki kościół św. Jana Chrzciciela w Gnieźnie, dawna świątynia bożogrobców, kryje w prezbiterium malowidła z XIV wieku, należące do najstarszych tego typu w Wielkopolsce. Leży kilka minut od Rynku, ale w drodze do katedry łatwo go pominąć.

Historia: strażnicy Grobu Pańskiego w Gnieźnie

Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Chrystusowego powstał w Jerozolimie w czasie pierwszej krucjaty. Do Gniezna sprowadził bożogrobców z Miechowa kanonik Przecław około 1179 roku, przekazując im kościół św. Krzyża na przedmieściu. W 1242/1243 roku książęta Przemysł I i Bolesław Pobożny ufundowali im kościół i klasztor przy szpitalu na Grzybowie. Po spustoszeniu Gniezna przez Krzyżaków w 1331 roku wzniesiono obecną ceglaną świątynię – prezbiterium powstało około połowy XIV wieku, nawa nieco później.

Wieża pochodzi z XV–XVI wieku, a w 1666 roku nakryto ją barokowym hełmem obitym miedzianą blachą. Pod koniec XVII i w XVIII wieku wnętrze otynkowano, zakrywając gotyckie malowidła. W 1821 roku zakon skasowano: kościół przejęli protestanci, a w klasztorze urządzono katolicką szkołę św. Jana.

Co zobaczyć

• Gotycka polichromia w prezbiterium, wykonana techniką al secco w trzecim ćwierćwieczu XIV wieku i odkryta spod tynków na początku XX wieku. W dolnym pasie rozpoznasz m.in. króla Dawida z harfą, Ukrzyżowanie, Zmartwychwstanie, Chrystusa w Otchłani, Koronację Marii, ścięcie św. Jana i taniec Salome; między scenami widać tarcze z podwójnym krzyżem – godłem bożogrobców – i maleńkie postacie klęczących zakonników.
• 18 głów proroków i patriarchów na polach sklepienia, ponadnaturalnej wielkości.
• Wsporniki ze sztucznego kamienia z alegoriami: lis i gęsi, pelikan, lwy, maski i św. Menas.
• Zworniki – jeden z gładką tarczą herbową, drugi z podwójnym krzyżem zakonu.
• Sedilia – półkoliste wnęki z arkadami, w których siadali zakonnicy.

Ciekawostki

Bożogrobcy szerzyli zwyczaj urządzania Grobu Pańskiego w Wielki Piątek – tradycję wciąż żywą w polskich kościołach. Polichromię łączy się z artystami pracującymi przy budowie gnieźnieńskiej katedry za czasów arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego. Malowidła położono na cienkiej warstwie wapna, spod której prześwituje regularny wątek cegieł.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. św. Jana, kilka minut pieszo od Rynku i kościoła franciszkanów, na trasie Traktu Królewskiego. Stałych godzin otwarcia dla turystów nie publikuje żadne oficjalne źródło – o możliwość wejścia zapytaj w biurze obsługi turystów Wzgórza Lecha (ul. Kolegiaty 2, tel. 602 708 231). Na obejrzenie malowideł wystarczy 15–30 minut; przydaje się aparat z dobrym zoomem, bo głowy proroków są wysoko na sklepieniu. Wizytę połącz z katedrą i Drzwiami Gnieźnieńskimi na Wzgórzu Lecha.