Bazylika Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu

Mieszkańcy Inowrocławia do dziś nazywają ten kościół „Ruiną”, choć od ponad stu lat znów ma dach i pełni funkcję parafialną. Zbudowany z granitowych ciosów między 1180 a 1230 rokiem, jest najstarszym kościołem miasta i jednym z najstarszych na Kujawach. Od 2008 roku nosi tytuł bazyliki mniejszej.

Historia: od synodu do pożaru

Kościół stoi na morenowym wzniesieniu zwanym Białą Górą, gdzie osadnictwo sięga czasów rzymskich. Najpewniej ufundował go książę Leszek, syn Bolesława Kędzierzawego, z dochodów z produkcji soli. Najpierw powstały kamienna nawa i prezbiterium, potem ceglane wieże. W 1233 roku odbył się tu synod biskupa kujawskiego Michała, więc budowa musiała być wtedy ukończona.

Od XVI wieku kościół tracił znaczenie. W 1779 roku zawaliła się wschodnia ściana prezbiterium, w 1816 roku świątynię zamknięto, a pożar w grudniu 1834 roku zamienił ją w ruinę – stąd przydomek. Odbudowano ją w latach 1900–1902 według projektu Juliusza Kothego, odtwarzając romańską półkolistą apsydę. Prawa kościoła parafialnego przywrócił mu w 1980 roku prymas Stefan Wyszyński.

Co zobaczyć

• dwuwieżową fasadę z granitowymi ciosami u dołu i cegłą u góry – kamień i cegła pochodzą z dwóch faz budowy,
• trzy romańskie portale z gładkimi tympanonami,
• szerokie, jednonawowe wnętrze z drewnianym stropem i surowymi ścianami,
• gotycką figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem z lat ok. 1370–1380, nazywaną Uśmiechniętą Madonną, w prezbiterium.

Ciekawostki

• Fundamenty świątyni posadowiono na pięciu symetrycznie ułożonych szkieletach – badacze łączą to z kultem relikwii przeplatającym się z dawną „ofiarą budowlaną”.
• Nawa ma ponad 12 metrów szerokości. Część badaczy uważa, że planowano trzy nawy, inni – że to największy w Europie przykład tzw. bazyliki zredukowanej.

Tripto podpowiada

Na obejrzenie kościoła z zewnątrz i wnętrza wystarczy 20–40 minut. Najwięcej szczegółów zobaczysz, obchodząc budynek dookoła – od wschodu widać apsydę, od zachodu masyw wież. Zasady i godziny zwiedzania wnętrza parafia podaje na swojej stronie – sprawdź je przed przyjazdem. Kościół leży na Szlaku Romańskim, więc łatwo połączyć go z Kruszwicą i Strzelnem.