Klasztor w Mogilnie

W podziemiach kościoła św. Jana cztery pola sklepienia opierają się na jednym kamiennym filarze, nazywanym „opatem” – to najstarsze w Polsce romańskie sklepienie krzyżowe tego typu. Klasztor pobenedyktyński w Mogilnie stoi na wzgórzu nad Jeziorem Mogileńskim od połowy XI wieku i należy do najstarszych opactw w kraju. W jego wirydarzu kryje się studnia uznawana za najstarszą w Polsce.

Historia: opactwo starsze niż jego dokument

Jan Długosz pisał, że opactwo ufundował w 1065 roku Bolesław Śmiały – i to on jest przedstawiony na malowidle w nawie kościoła. Dokument z tą datą okazał się jednak falsyfikatem z XII wieku, a współcześni historycy łączą fundację z Kazimierzem Odnowicielem i datują ją na połowę XI wieku. Mnisi przybyli najpewniej z Brauweiler pod Kolonią. Opactwo odegrało dużą rolę w chrystianizacji Pomorza i Mazowsza i posiadało ogromne dobra ziemskie.

Około połowy XIII wieku kościół zniszczyły wojska Władysława Odonica. Po pożarze miasta w 1499 roku świątynię przebudowano w stylu gotyckim i nakryto sklepieniami gwiaździstymi i kryształowymi. W XVI i XVII wieku opatami byli arcybiskupi gnieźnieńscy, a w 1690 roku kanclerz kapituły Andrzej Łęcki zajął klasztor siłą i okupował go przez 12 lat. Pruskie władze zabroniły w 1816 roku przyjmowania nowicjuszy, a w 1833 roku zamknęły opactwo. Zabudowania służyły potem jako szkoła i szpital, a w czasie II wojny światowej Niemcy więzili tu angielskich jeńców i żydowskie kobiety.

Co zobaczyć

• Krypty romańskie – zachodnia ze sklepieniem wspartym na jednym filarze oraz wschodnia z surowym kamiennym ołtarzem. Pod nawą jest jeszcze krypta w kształcie litery T.
• Kościół św. Jana Apostoła – trójnawowa bazylika z odsłoniętymi romańskimi murami, późnogotyckimi sklepieniami i dwuwieżową, barokową fasadą.
• Ołtarz główny z XVIII wieku z obrazem Matki Bożej Śnieżnej z początku XVII wieku oraz stalle z lat 1760–1770.
• Malowidło z 1814 roku autorstwa Jana Okrolniewicza z Gniezna, przedstawiające Bolesława Śmiałego jako fundatora.
• Studnię w wirydarzu z XI wieku, pierwotnie głęboką na ok. 14 m, zasypaną około XV wieku.

Ciekawostki

Krypta zachodnia uchodzi – obok krypty św. Leonarda na Wawelu – za najlepiej zachowane romańskie pomieszczenie podziemne w Polsce. W latach 70. XX wieku archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika znaleźli w podziemiach grób jednego ze średniowiecznych opatów. Od 2014 roku w klasztorze mieszkają bracia kapucyni.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc najłatwiej zajrzeć do środka przy okazji mszy. Według karty zabytku w rejestrze NID wizytę w klasztorze i krypcie trzeba wcześniej uzgodnić telefonicznie lub mailowo z gospodarzami – nie przyjeżdżaj na ostatnią chwilę. Na kościół, krypty i wirydarz zarezerwuj około godziny. Mogilno leży na Szlaku Piastowskim, a romańskie zabytki tworzą tu tzw. trójkąt Mogilno–Strzelno–Trzemeszno – w Strzelnie warto zobaczyć rotundę św. Prokopa i kolumny z kościoła Świętej Trójcy.