Olenderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce

Olenderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce to pierwszy w Polsce skansen poświęcony osadnictwu olęderskiemu, położony ok. 10 km od Torunia, tuż przy wale przeciwpowodziowym Wisły. Na ponad 5 hektarach odtworzono wieś z przełomu XIX i XX wieku w układzie tzw. rzędówki bagiennej — z drewnianymi zagrodami, spichlerzem, studniami i wiklinowymi płotami. To oddział Muzeum Etnograficznego w Toruniu i świetny pomysł na spokojne pół dnia poza miastem, także z dziećmi.

Kim byli Olędrzy

Pierwsi osadnicy nazywani Olędrami przybyli na Żuławy w połowie XVI wieku — byli to mennonici z Niderlandów i Fryzji, uciekający przed prześladowaniami religijnymi. Specjalizowali się w zagospodarowaniu podmokłych terenów nad rzekami, a z czasem nazwą tą zaczęto określać wszystkich osadników korzystających z podobnych przywilejów: także luteranów niemieckich i polskich katolików. Wielka Nieszawka do II wojny światowej była jednym z ważniejszych ośrodków mennonitów w Polsce, a to właśnie zachowany tu cmentarz zdecydował o lokalizacji parku. Skansen otwarto w maju 2018 roku.

Co zobaczyć

Park tworzą trzy zagrody z sześcioma budynkami przeniesionymi z Doliny Dolnej Wisły:

• Dom podcieniowy z Kaniczek z 1757 roku — jeden z zaledwie trzech zachowanych w regionie; w zagrodzie także stodoła, spichlerz z Wielkiego Zajączkowa i dom dla pracowników.
• Zagroda z Niedźwiedzia z lat 90. XVIII wieku — część mieszkalna, obora i stodoła pod jednym dachem, ustawione na sztucznym wzniesieniu (terpie) chroniącym przed powodzią.
• Zagroda z Gutowa — mieści wystawę stałą „Olenderskie konteksty… Historia, religia, kultura”, kasę i sklepik; zobaczysz tu m.in. drzwi z mennonickiego domu modlitwy z Sosnówki.
• Lapidarium z nagrobkami z cmentarzy mennonickich i ewangelickich regionu (najstarsze z 1691 roku).
• Cmentarz mennonicko-luterański — używany od co najmniej początku XIX wieku do 1944 roku; po pracach konserwatorskich oznaczono na nim ponad 150 pochówków.

Jak zwiedzać i ile czasu zaplanować

Według regulaminu zwiedzanie trwa ok. 1,5 godziny, z przewodnikiem ok. 2 godziny. W sklepiku można bezpłatnie wypożyczyć audioprzewodnik po polsku, angielsku lub niemiecku, a także w wersji z audiodeskrypcją. Teren jest otwarty i płaski — wiosną i latem przyda się nakrycie głowy, jesienią wygodne buty.

Godziny otwarcia i bilety

Stan na październik 2026:

• październik–kwiecień: wtorek–piątek 9:00–16:00, sobota–niedziela 10:00–16:00,
• maj–wrzesień: wtorek i czwartek–niedziela 10:00–18:00, środa 9:00–16:00,
• poniedziałki nieczynne; ostatnie wejście godzinę przed zamknięciem.

Bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy 14 zł, rodzinny 40 zł. W środy wstęp jest bezpłatny (bez usługi przewodnika). Przewodnik po polsku kosztuje 60 zł, po angielsku 80 zł. Park jest zamknięty także m.in. w Wielką Sobotę, w Wielkanoc, 1 listopada, 24, 25 i 31 grudnia oraz 1 stycznia. Informacja i rezerwacje: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, tel. 56 622 80 92.

Dojazd

• Samochodem: z Torunia drogą na Wielką Nieszawkę (ok. 15 minut); przy parku jest bezpłatny parking.
• Autobusem: od 2025 roku do Wielkiej Nieszawki kursuje podmiejska linia MZK Toruń 151 (w dni nauki szkolnej także 152).
• Rowerem: wzdłuż lewego brzegu Wisły — popularna, płaska trasa z Torunia.
• Wisłą: w sezonie organizowane są rejsy z Torunia, m.in. przez fundację Zamek Dybów i Gród Nieszawa.

W okolicy warto zobaczyć ruiny zamku Dybów i dawny kościół mennonicki w Małej Nieszawce, a po powrocie — toruńską starówkę.