Ruiny zamku Dybów w Toruniu

Naprzeciw Starówki, po drugiej stronie Wisły, stoją ceglane mury królewskiej warowni, którą Władysław Jagiełło postawił pod nosem krzyżackiego wtedy Torunia. W zamku Dybów w 1454 roku Kazimierz Jagiellończyk wydał statuty nieszawskie – przywileje uznawane za fundament demokracji szlacheckiej i polskiego parlamentaryzmu. Ruiny leżą w otulinie wpisanego na listę UNESCO zespołu staromiejskiego.

Historia: zamek na granicy

Po pokoju mełneńskim z 1422 roku Jagiełło odzyskał lewy brzeg Wisły, a już w 1423 roku (inne źródła podają 1424) zaczęto budować zamek – najpierw czterokondygnacyjny dom mieszkalny, potem mury z wieżą bramną, a całość otoczono mokrą fosą. Zamek miał pilnować żeglugi na Wiśle i granicy z państwem zakonnym. Obok wyrosła osada Nieszawa, groźna konkurentka Torunia w handlu.

W 1431 roku torunianie wsparci przez Krzyżaków zdobyli zamek i spalili Nieszawę. Warownia wróciła do Polski, a w 1454 roku stała się miejscem wydania statutów. Pod naciskiem toruńskich mieszczan Nieszawę przeniesiono kilkadziesiąt kilometrów w górę Wisły, gdzie istnieje do dziś. W 1512 roku zamek przeszedł w zastaw na rzecz rady miasta Torunia. Upadek przyniosły wojny szwedzkie: w 1656 roku Szwedzi próbowali go wysadzić, a w 1703 roku ostrzał z miasta zniszczył część mieszkalną.

Co zobaczysz

• Mury obwodowe wokół dziedzińca o wymiarach około 52 × 28 m.
• Pozostałości domu zamkowego od strony Wisły (około 46 × 15 m) – miał trzy piętra, każde z trzema obszernymi salami.
• Wieżę bramną od południa, częściowo zrekonstruowaną w latach 1969–1972.
• Strzelnice przebite w 1848 roku, gdy zamek włączono do Twierdzy Toruń.

Ciekawostki

W 1813 roku około 40 francuskich żołnierzy z korpusu marszałka Neya przez trzy miesiące broniło się w ruinach przed wojskami rosyjskimi i skapitulowało dopiero razem z Toruniem. Badania archeologiczne z lat 1998–2000 pod kierunkiem Lidii Grzeszkiewicz-Kotlewskiej przyniosły gotyckie kafle piecowe z wyobrażeniami figuralnymi, wczesnorenesansowe kafle glazurowane – w tym fragment z podobizną króla w koronie – oraz szklane puchary. Według miasta obok krakowskiego to jedyny tak różnorodny zbiór kafli w Polsce. Około 500 m od zamku archeolodzy odnaleźli też ślady pierwotnej Nieszawy.

Tripto podpowiada

Od lipca 2024 roku zamkiem opiekuje się Toruńska Agenda Kulturalna, która oczyściła mury laserowo, uporządkowała zieleń i zamontowała monitoring. W 2025 roku ruiny były otwarte w dni powszednie w godz. 12:00–17:00, a w weekendy – ze względu na prace – dostępne tylko z zewnątrz; aktualne godziny sprawdź przed wizytą. Ze Starówki dojdziesz pieszo przez most Piłsudskiego w około 15–20 minut, a na obejrzenie ruin wystarczy 30–45 minut. Zamek leży przy szlaku rowerowym do Włocławka, a we wrześniu odbywa się tu festyn archeologiczny.