Górnośląskie Koleje Wąskotorowe

Górnośląskie Koleje Wąskotorowe, nazywane lokalnie rosbanką, to zabytkowa linia o prześwicie toru 785 mm, która dziś wozi turystów na trasie 21 km z Bytomia przez Tarnowskie Góry do Miasteczka Śląskiego. Sieć powstała w połowie XIX wieku do przewozu surowców i półproduktów między kopalniami i hutami. Operator określa ją jako najstarszą nieprzerwanie czynną kolej wąskotorową na świecie, a po drodze można wysiąść przy Zabytkowej Kopalni Srebra lub nad zalewem.

Historia: kolej, która zastąpiła furmanki

Przed koleją towary woziły konne furmanki tzw. wekturantów i transport nie nadążał za rozwojem przemysłu. Typowy prześwit 785 mm, czyli 30 cali pruskich, przyjęto w 1846 roku, a koncesję na budowę dwóch głównych linii, początkowo konnych, Towarzystwo Kolei Górnośląskiej otrzymało 24 marca 1851 roku. Za datę uruchomienia sieci uznaje się 1854 rok; w latach 1854–1857 powstały odcinki Tarnowskie Góry – Wirek i Bytom Karb – Bogucice – Huta Kunegunda. Pierwsze parowozy wyjechały na linie w 1855 roku, lecz przez lata obok nich kursowały też konie.

Kolej szybko rosła. W 1870 roku przewozy przekroczyły 1 mln ton, w 1884 roku sieć upaństwowiło Królestwo Prus, a w 1901 roku liczyła ponad 138 km linii głównych, 51 parowozów i 3693 wagony towarowe. Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku granica przecięła sieć w kilku miejscach. Po 1945 roku koleje przejęło PKP i przez dekady obsługiwały one przemysł Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

Ocalenie przez pasjonatów

W 2001 roku PKP postanowiło postawić w stan likwidacji większość kolei wąskotorowych w kraju. Grupa miłośników przekonała władze Bytomia, Tarnowskich Gór i Miasteczka Śląskiego, by przejęły tory, część wagonów i lokomotyw – od kwietnia 2002 roku linia należy do samorządów. W lipcu 2003 roku powstało Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych, które do dziś prowadzi ruch i utrzymuje tabor siłami około 20 aktywnych członków, głównie wolontariuszy.

Trasa i przystanki

• Bytom Wąskotorowy – przy dworcu w Bytomiu, od strony ul. Zabrzańskiej.
• Sucha Góra – przy ul. Łokietka.
• Kopalnia Srebra – przy ul. Staffa, około 7 minut pieszo do Zabytkowej Kopalni Srebra.
• Tarnowskie Góry Wąskotorowe – przy rondzie Blachnickiego, ul. Bytomska.
• Miasteczko Śląskie Zalew – około 5 minut pieszo od zalewu.

Tripto podpowiada

Pociągi kursują sezonowo według rozkładów publikowanych przez stowarzyszenie, a poza zwykłymi kursami organizowane są pociągi specjalne, np. halloweenowy „Pociąg Śmierci", oraz wynajem składu na imprezy. Przed wyjazdem sprawdź rozkład, ceny biletów i możliwość powrotu tego samego dnia. Najciekawiej zaplanować przejazd z przystankiem przy Kopalni Srebra albo w Miasteczku Śląskim nad wodą. Stowarzyszenie urządza też Izbę Tradycji – małe muzeum kolei – i prowadzi zbiórkę darowizn na utrzymanie linii.