Staw Ajska w Świętochłowicach

W północnej części Świętochłowic, na pograniczu Lipin i Chropaczowa, leży dolinka, którą mieszkańcy nazywają po prostu Ajską. Jej największym zbiornikiem jest staw Ajska, otoczony szuwarami i rudymi hałdami po kopalni i hucie cynku. To miejsce, gdzie przemysłowy Górny Śląsk oddaje pole przyrodzie: na kilkudziesięciu hektarach stwierdzono ponad 100 gatunków ptaków.

Dolina Lipinki i jej hałdy

Staw leży w dolinie potoku Lipinka, lokalnie zwanego też Rzeczką, Potokiem Granicznym lub Guidotto. W rejonie doliny działały kopalnia węgla kamiennego Śląsk-Matylda i huta cynku Guidotto, a ich odpady usypano w hałdy wznoszące się nawet 40 metrów ponad dno doliny. Największa z nich, hałda zwana Ajską, zajmuje według urzędu miasta 32,8 ha i jest niezrekultywowana. W części to pozostałości po hucie cynku, w części odpady pogórnicze; swego czasu działał na niej tor motokrosowy.

Miasto utworzyło tu zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina Lipinki o powierzchni blisko 41 ha. Obejmuje on około 1250 m biegu potoku, dno doliny i jej zachodnie zbocza.

Przyroda wśród hałd

W dolinie jest kilkadziesiąt zbiorników i oczek wodnych, z których staw Ajska jest największy, a także największe w Świętochłowicach zbiorowiska szuwarowe. Dno porasta las łęgowy i bagienny las olszowy. Ponad 100 gatunków ptaków, w tym blisko 70 lęgowych, to najcenniejszy walor tego miejsca. Żyją tu też ropuchy szara i zielona, kumak nizinny, zaskroniec i co najmniej 11 gatunków ważek. Badania wykazały, że ciąg stawów działa jak naturalna oczyszczalnia, rozkładając zanieczyszczenia organiczne.

Co zobaczyć

• Staw Ajska z pasem szuwarów – dobre miejsce do obserwacji ptaków wodnych.
• Hałdy po hucie Guidotto i kopalni Śląsk-Matylda – z ich szczytów widać Chropaczów i Lipiny.
• Mozaikę siedlisk: oczka wodne, łęgi, łąki i nieużytki na niewielkiej przestrzeni.

Tripto podpowiada

To teren bez infrastruktury turystycznej: nie ma tu kas, ławek ani utwardzonych alejek, a ścieżki bywają błotniste i trudne w nawigacji. Zabierz wygodne buty i lornetkę, najlepiej wiosną, gdy ptaki zakładają gniazda. Na spacer wokół stawu i wejście na hałdę zaplanuj 1–1,5 godziny. Hałdy są niezrekultywowane, więc uważaj na strome, osypujące się zbocza. Okolica ma też militarną historię: na pograniczu Świętochłowic, Bytomia-Łagiewnik i Chorzowa przebiegała przedwojenna linia Obszaru Warownego Śląsk z punktami oporu „Łagiewniki” i „Godula”.