Kościół św. Pawła Apostoła w Rudzie Śląskiej

Miał być kościołem św. Antoniego, jak jego starszy „brat" w westfalskim Rheine – ale dyrektor miejscowej huty, Paweł Gasz, przekonał parafię do innego patrona. Kościół św. Pawła Apostoła w Rudzie Śląskiej-Nowym Bytomiu to monumentalna neoromańska bazylika, zbudowana w ekspresowym tempie: kamień węgielny poświęcono w 1911 roku, a konsekracja odbyła się już 15 września 1912 roku. Zamyka od zachodu plac Jana Pawła II, uważany za rynek Nowego Bytomia, a jej kopulasta wieża jest widoczna z daleka.

Historia: świątynia dla robotniczej dzielnicy

Parafia nowobytomska sięga XV wieku, ale na przełomie XIX i XX wieku Nowy Bytom (śląskie „Fryncita") stał się silnym ośrodkiem przemysłowym wokół huty i kopalni „Pokój" – dawnych Friedenshütte i Gottessegen. Wcześniejszy, niewielki kościół św. Józefa z 1885 roku przestał wystarczać; rozbiórkę wymusiły później szkody górnicze. Ks. Emil Korus zaproponował budowę nowej, monumentalnej świątyni, a nadzór nad pracami objął ks. Edward Adamczyk. W 1909 roku architekt Johannes Franziskus Klomp z Dortmundu, z pochodzenia Holender, przedstawił projekt kościoła, wystroju wnętrza i sąsiedniej plebanii. Na kamieniu węgielnym wyryto łacińską sentencję o budowaniu „na fundamencie Apostołów i Proroków".

Architektura na styku Wschodu i Zachodu

To trójnawowa bazylika z transeptem i prezbiterium zamkniętym półkolistą absydą. Ze względu na układ rynku zrezygnowano z orientowania – masyw wieżowy stoi od wschodu, a poprzedza go narteks z trzema arkadami. Główna wieża przechodzi z kwadratu w ośmiobok z narożnymi wieżyczkami i kończy się kopulastym hełmem z latarnią; fasadę flankują dwie cylindryczne wieże z kopułami. Klomp połączył neoromanizm z motywami starochrześcijańskimi, bizantyjskimi i ottońskimi, a nawet z formami znanymi ze sztuki islamu. Cytował przy tym kościoły nadreńskie i westfalskie, m.in. opactwo Maria Laach i katedrę w Paderborn.

Na co zwrócić uwagę

• Figury św. Floriana i św. Barbary przed wejściem – patronów hutników i górników, czyli dwóch zawodów, na których wyrósł Nowy Bytom.
• Rzeźbione lwy dźwigające kolumny arkad przedsionka i maszkarony u nasady łuków.
• Płaskorzeźby świętych Pawła, Łukasza i Barnaby nad środkową arkadą oraz Chrystusa w mandorli z symbolami czterech ewangelistów w szczycie fasady.
• Masywne rozety w fasadzie i transepcie oraz liczne inskrypcje z cytatami z Biblii i pism Ojców Kościoła.
• Wnętrze ze sklepieniem kolebkowym z lunetami i sklepieniem żaglastym na skrzyżowaniu naw; prezbiterium przearanżowano w 1982 roku.

Tripto podpowiada

Kościół (pl. Jana Pawła II 5) jest czynną świątynią parafialną – wnętrze najlepiej oglądać między mszami. Na obejście z zewnątrz i wizytę w środku zarezerwuj 30–45 minut; detale rzeźbiarskie najlepiej widać w bocznym świetle przed południem lub późnym popołudniem. Wieżę wyremontowano w latach 2009–2010. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem po dawnej robotniczej zabudowie Nowego Bytomia, a stąd niedaleko już do historycznej dzielnicy Nikiszowiec w Katowicach.