Żabie Doły

Między blokami Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich leży mozaika stawów i trzcinowisk, w których gniazduje wyjątkowo liczna populacja bączka – najmniejszej polskiej czapli. Żabie Doły powstały z zapadlisk, osadników i hałd po kopalniach i hutach, a dziś to zespół przyrodniczo-krajobrazowy o powierzchni 226,2 ha, chroniony od 1997 roku. Spacer po płaskich ścieżkach na dawnych nasypach kolejowych pokazuje, jak szybko przyroda potrafi odzyskać teren przemysłowy.

Skąd się wzięły stawy

Przez stulecia działały tu kopalnie rud srebra, cynku i ołowiu, później kopalnie węgla kamiennego, a obok dymiły huty cynku i żelaza. Część zbiorników to dawne osadniki poflotacyjne Zakładów Górniczo-Hutniczych „Orzeł Biały”, ale większość utworzyła się sama: grunt osiadał nad wyrobiskami kopalni Barbara-Chorzów, a niecki wypełniała woda. Gdy pod koniec XX wieku przemysł osłabł, na nieużytki wróciły ptaki, płazy i owady. Nazwa nawiązuje do płazów – stwierdzono tu 9 gatunków.

Ptaki i ważki

Ornitolodzy odnotowali 129 gatunków ptaków, w tym 76 lęgowych, z których 17 jest nielicznych w skali Górnego Śląska. Bączek jest skryty i trudno go wypatrzyć, ale w sezonie lęgowym wczesnym rankiem i wieczorem słychać z trzcin jego charakterystyczne „wru, wru”. Ciekawostką jest wyraźna różnica w upierzeniu samca i samicy, rzadka u czapli. Łatwiej zobaczyć perkoza dwuczubego, łyskę i hałaśliwe kolonie śmieszek, a na skraju trzcinowisk wodnika i kszyka. Stwierdzono tu także 27 gatunków ważek, w tym chronioną straszkę syberyjską i dwa gatunki południowe.

Co zobaczyć

• Ścieżki na nasypach – miasto urządziło utwardzone trasy o łącznej długości ok. 9,45 km na nasypie linii kolejowej nr 145 i dawnej kolei wąskotorowej.
• Infrastrukturę z 2018 roku – wiaty, alejki, stanowiska do obserwacji ptaków i sztuczne wyspy, na których ptaki odpoczywają i gniazdują.
• Schrony bojowe dawnego Obszaru Warownego „Śląsk”.
• Stawy wędkarskie – dwa zbiorniki zagospodarowali wędkarze.

Tripto podpowiada

Wstęp jest wolny, teren dostępny przez cały rok, a regionalny portal turystyczny wymienia wśród udogodnień parking. Na spacer wokół głównych stawów zaplanuj 1,5–2 godziny; rowerem objedziesz więcej. Najlepsza pora na ptaki to wiosenny i wczesnoletni poranek – weź lornetkę i trzymaj się ścieżek, żeby nie płoszyć ptaków w trzcinach. Po dawnej trasie wąskotorówki nieformalne ścieżki prowadzą do terenów rekreacyjnych Doliny Górnika w Chorzowie. Część nasypów należy dziś do prywatnej firmy, która planowała je rozebrać; sprawa była w 2023 roku przedmiotem postępowania administracyjnego, więc przebieg niektórych ścieżek może się zmieniać.