Pałac w Bytomiu Miechowicach

Z pałacu, który miechowiczanie nazywali zamkiem, została jedna neogotycka oficyna z krenelażem i niewielki pagórek, pod którym leżą szczątki głównego gmachu. Podczas jej odbudowy w latach 2019–2020 robotnicy natrafili na kryptę i relikty pałacowej kaplicy, co opóźniło prace o blisko rok. Dziś odnowiona oficyna przy ul. Dzierżonia działa jako miejsce wystaw, koncertów i spotkań, a obok rozciąga się park Tiele-Wincklerów.

Historia: prezent dla córki i dom Matki Ewy

Budowę pałacu rozpoczął w 1812 roku kupiec Ignatz Domes, który kupił wieś Miechowice; klasycystyczną rezydencję ukończono w 1817 roku jako prezent dla jego córki Marii. W 1819 roku na Górny Śląsk przybył 16-letni Franz Winckler – zaczynał jako górnik, a po kilku latach został pełnomocnikiem męża Marii, Franciszka Aresina. Po śmierci Aresina Winckler ożenił się ze starszą o 14 lat właścicielką pałacu i rozpoczął budowę przemysłowej fortuny.

Gdy w 1844 roku trąba powietrzna zerwała dach, Winckler odbudował pałac w stylu neogotyckim, inspirowanym XVI-wiecznym gotykiem angielskim (styl Tudorów). Około 1860 roku dostawiono skrzydła – właścicielami byli już córka Wincklera Valeska i jej mąż Hubert von Tiele. W pałacu dzieciństwo spędziła ich córka Ewa von Tiele-Winckler (1866–1930), znana jako Matka Ewa, słynąca z działalności charytatywnej i społecznej.

Pożar, wysadzenie i drugie życie

W 1925 roku hrabia Claus-Hubert von Tiele-Winckler sprzedał pałac spółce Preussengrube AG, zarządzającej kopalnią Preussen. 27 stycznia 1945 roku wojska radzieckie rozgrabiły i spaliły rezydencję, a w 1954 roku wypalone mury wysadzono w powietrze. Ocalała tylko część oficyny i park, wpisane w 1995 roku do rejestru zabytków.

Odbudowę oficyny rozpoczęto w lutym 2019 roku, a zakończono w grudniu 2020 roku. Prace kosztowały ok. 11,5 mln zł, a z wywiezionego gruzu i ziemi wydobyto prawie 300 artefaktów, głównie neogotyckich. Na wniosek konserwatora zabytków kryptę odgruzowano, zabezpieczono, oświetlono i przeszklono, a ceglane mury kaplicy pozostawiono jako trwałą ruinę. Na rumowisku zaznaczono obrys dawnego pałacu i wylano płytę pod koncerty plenerowe.

Co zobaczyć

• Oficynę z odtworzoną bryłą i krenelażem – jedyny ocalały fragment pałacu.
• Kryptę i relikty kaplicy odkryte podczas odbudowy.
• Obrys pałacu zaznaczony na rumowisku i ścieżki wokół ruin.
• Park Tiele-Wincklerów – krajobrazowy park z początku XIX wieku, od 26 lutego 2024 roku pod nazwiskiem dawnych właścicieli.

Tripto podpowiada

Program kulturalny pałacu tworzy Bytomskie Centrum Kultury; wnętrza oficyny zobaczysz przy okazji wystaw, koncertów i dni otwartych, więc przed wizytą sprawdź kalendarz wydarzeń. Na spacer wokół ruin i po parku przeznacz 45–60 minut. Warto połączyć wizytę z miejscami związanymi z Matką Ewą w Miechowicach – m.in. kościołem św. Krzyża, w którym znajdują się krypty Domesów i Tiele-Wincklerów, oraz zespołem parafii ewangelickiej z Domkiem Matki Ewy.