Cerkiew w Szczawnem

Drewniana cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy w Szczawnem stoi na niewielkim wzniesieniu nad doliną Osławy, przy drodze do Komańczy. Zbudowana w latach 1888–1889 jako świątynia greckokatolicka, dziś służy prawosławnym. Zachowała ikonostas z oryginalnymi ikonami i polichromię z 1925 roku, a do dziś nie ma instalacji elektrycznej.

Historia: ocalona przez osadników

Cerkiew zbudował cieśla Hojsan z Płonnej; dzwonnica powstała w tym samym czasie. Grekokatolicy modlili się tu do końca II wojny światowej. W 1945 roku niemal wszystkich Ukraińców ze Szczawnego – około 170 rodzin – wysiedlono do ZSRR. Opuszczoną świątynię użytkował PGR, potem sprzedano ją osobie prywatnej z przeznaczeniem do rozbiórki. Ocalili ją powojenni osadnicy, z których część przeszła na prawosławie, oraz nieliczni dawni mieszkańcy, którzy po 1956 roku wrócili na ojcowiznę. W grudniu 1962 roku cerkiew przekazano Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu. Zespół cerkwi, dzwonnicy i cmentarza wpisano do rejestru zabytków w 1985 roku.

Co zobaczyć

Cerkiew jest orientowana, trójdzielna (babiniec, nawa i prezbiterium), o konstrukcji zrębowej na kamiennej podmurówce, oszalowana pionowymi deskami. Nad babińcem wznosi się wieża słupowa z baniastym hełmem, a nad nawą i prezbiterium – cebulaste wieżyczki z pozornymi latarniami, pomalowane na zielono. Wnętrze ma nadwieszony chór, ikonostas z oryginalnymi ikonami i figuralno-ornamentalną polichromię z 1925 roku. Uwagę zwraca mosiężny żyrandol na świece, podarowany w 2004 roku przez duchownego z Alaski – w cerkwi wciąż nie ma prądu.

Na zachód od cerkwi stoi drewniana dzwonnica słupowa z dachem namiotowym i czterema dzwonami. Na przycerkiewnym cmentarzu zachowały się zabytkowe nagrobki, odrestaurowane w 2003 roku, i dwa wysokie drewniane krzyże – jeden upamiętnia 1000-lecie chrztu Rusi.

Tripto podpowiada

Cerkiew należy do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. Nabożeństwa odprawiane są zwykle co drugą niedzielę, a główne święto przypada 28 sierpnia – w dzień Zaśnięcia Bogurodzicy według kalendarza juliańskiego. Poza nabożeństwami bryłę i cmentarz obejrzysz z zewnątrz; o wejście do środka pytaj parafię prawosławną. Szczawne leży w gminie Komańcza, przy drogach 889 i 892, i ma przystanek kolejowy Szczawne Kulaszne na linii z Zagórza do Łupkowa. Na wizytę wystarczy 30 minut, warto połączyć ją z objazdem cerkwi doliny Osławy.