Cerkiew w Komańczy

Wieczorem 13 września 2006 roku w Komańczy spłonęła jedna z najbardziej unikatowych drewnianych cerkwi Karpat – razem z ikonostasem z 1832 roku. Z pożaru ocalała tylko dzwonnica. Następnego dnia arcybiskup przemyski Adam zapowiedział odbudowę, a cztery lata później na wzgórzu nad drogą do Dukli znów stała cerkiew z czterema cebulastymi wieżyczkami – wierna replika świątyni z lat 1800–1803.

Historia: od grekokatolików do prawosławnych

Cerkiew Opieki Matki Bożej zbudowano w latach 1800–1803 jako greckokatolicką świątynię parafialną, na miejscu poprzedniej, spalonej w 1800 roku. W 1834 roku dostawiono bramną dzwonnicę, a w 1836 roku zakrystię – nietypowo, na osi świątyni, za sanktuarium. Po wojnie i wysiedleniach Łemków cerkiew służyła grekokatolikom, którzy zostali we wsi – rodzinom kolejarzy z linii łupkowskiej i pracowników rzepedzkiego tartaku. Nabożeństwa greckokatolickie odbywały się tu bez przerwy, co w ówczesnej Polsce było wyjątkiem. 10 czerwca 1961 roku władze zamknęły świątynię, a w 1963 roku przekazały ją reaktywowanej parafii prawosławnej.

Cerkiew przeżyła remonty, konserwację ikonostasu w latach 1983–1985, kradzież najcenniejszej ikony w 1991 roku i wichurę w 2001 roku, gdy dach uszkodziło przewrócone drzewo. Pożar z 2006 roku zniszczył ją doszczętnie. Lasy Państwowe przekazały na odbudowę ok. 240 m³ drewna jodłowego – belki długości 10 m i średnicy co najmniej 50 cm z nadleśnictw Baligród, Komańcza i Rymanów. Pierwszą liturgię odprawiono 14 października 2008 roku w surowych jeszcze murach, a 13–14 października 2010 roku cerkiew konsekrował metropolita Sawa, zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Co zobaczyć

• Bryłę cerkwi – zrębową, z kopułami nad prezbiterium, nawą i babińcem oraz czterema ośmiobocznymi wieżyczkami z cebulastymi hełmami i podwójnymi krzyżami.
• Dzwonnicę z 1834 roku – trzykondygnacyjną, o pochyłych ścianach, z dzwonem z 1882 roku; to jedyny oryginalny element zespołu.
• Kopię ikonostasu z 1832 roku we wnętrzu.
• Murek z polnych kamieni wokół dawnego cmentarza z kilkoma nagrobkami.

Ciekawostki

Zespół cerkiewny wpisano do rejestru zabytków w 1971 roku; po pożarze pod tym samym numerem chronione są dzwonnica, cmentarz przycerkiewny i ogrodzenie. W tej samej wsi, w klasztorze sióstr nazaretanek, od 29 października 1955 do 28 października 1956 roku internowany był prymas Stefan Wyszyński – w klasztorze działa izba pamięci.

Tripto podpowiada

Adres: Komańcza 216. Z drogi nr 892 skręć w drogę nr 897 w kierunku Daliowej i Dukli – po ok. 600 m po prawej stronie jest parking przy cerkwi. To czynna świątynia prawosławnej parafii, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć w czasie nabożeństw lub po uzgodnieniu z parafią; otoczenie można obejrzeć w każdej chwili. Na cerkiew i dzwonnicę wystarczy 20–30 minut. Komańcza leży na podkarpackim Szlaku Architektury Drewnianej, a w pobliskim Turzańsku stoi cerkiew wpisana w 2013 roku na listę UNESCO.