Zamek Kmitów w Lesku

W 1767 roku w lochach leskiego zamku leżało 122 butelek węgierskiego wina, 64 beczki i kilka antałów miodu pitnego – tak skrupulatnie spisywano dobytek rezydencji, która przez cztery stulecia przechodziła z rąk do rąk, płonęła i była odbudowywana. Zamek Kmitów w Lesku, u wrót Bieszczadów, nie jest dziś muzeum, tylko ośrodkiem noclegowym, ale jego najstarsze mury pamiętają XVI wiek.

Historia: od wieży Kmitów do ośrodka górników

Kmitowie przenieśli się do Leska z pobliskiego zamku Sobień, spustoszonego w 1512 roku. W 1538 roku Piotr Kmita, marszałek wielki koronny, zaczął wznosić tu murowaną siedzibę w miejsce drewnianego dworu; pierwszym elementem była mieszkalna wieża. Kmita zmarł w 1553 roku bez męskiego potomka, a zamek przypadł jego siostrze Katarzynie i rodowi Stadnickich. Około 1580 roku nadali mu renesansowy charakter z attyką, a po potopie szwedzkim otoczyli wzgórze murami z basztami i basteją. W 1704 roku Szwedzi w czasie wojny północnej złupili i podpalili zamek; odbudowa trwała do 1712 roku.

Potem właściciele zmieniali się w posagach: Ossolińscy, Mniszchowie i wreszcie Krasiccy, którzy władali Leskiem aż do 1939 roku. Po wielkim pożarze pod koniec XVIII wieku zamek przebudowano według projektu Wincentego Pola – w latach 30. XIX wieku stracił cechy obronne i zmienił się w klasycystyczną rezydencję z parterowymi skrzydłami i galeriami. W latach 1914–1915 komnaty grabili i podpalili wycofujący się Rosjanie. Po II wojnie mieściły się tu magazyny i przedszkole, a od 1956 roku – ośrodek wypoczynkowy kopalni „Makoszowy” z Zabrza. Od 2000 roku toczy się postępowanie w sprawie zwrotu zamku rodzinie Krasickich, a w 2023 roku zarząd obiektu przekazano staroście leskiemu.

Co zobaczyć

• Okrągłą basztę narożną – jedną z dawnych cylindrycznych baszt, zachowaną z umocnień z XVII wieku.
• Pozostałości południowo-wschodniej bastei na skarpie.
• Przyziemie wieży Kmitów w zachodnim narożniku – najstarszą część zamku, z grubymi murami i sklepieniem wspartym na jednym środkowym filarze (dostępne tylko w ramach obiektu noclegowego).
• Dziedziniec ze skrzydłami z galeriami – efekt XIX-wiecznej przebudowy, oraz park zamkowy z amfiteatrem.

Ciekawostki

W 1693 roku zamkowa biblioteka liczyła 325 ksiąg, w tym 86 politycznych i 32 poetyckie; cztery lata później już 378 pozycji. W zamku zmarł 16 sierpnia 1769 roku Franciszek Pułaski, rotmistrz konfederacji barskiej i kuzyn Kazimierza Pułaskiego, ranny w bitwie pod Hoszowem. Źródła różnią się co do niektórych dat – np. wielki pożar datuje się na 1783 lub 1785 rok.

Tripto podpowiada

Zamek oglądasz z zewnątrz, bez biletu – wnętrza służą gościom obiektu noclegowego, a jego status był ostatnio w zmianie, więc zasady wejścia na dziedziniec sprawdź na miejscu. Okrągłą basztę i relikty murów obejrzysz, obchodząc zamek i zaglądając do parku zamkowego. Na spacer wystarczy ok. 30 minut. Pamiętaj, że to teren obiektu noclegowego – nie wchodź do budynków bez zgody obsługi.