Zbiornik Kozłowa Góra

Zbiornik Kozłowa Góra, nazywany też Jeziorem Świerklanieckim, powstał w latach 30. jako… przeszkoda dla czołgów. Miał w razie wojny zalać dolinę Brynicy przed fortyfikacjami Obszaru Warownego „Śląsk". Dziś to rezerwuar wody pitnej dla części aglomeracji i jedna z ważniejszych ostoi ptaków na północnym skraju Górnego Śląska – w jego okolicy odnotowano ponad 200 gatunków.

Historia: woda jako linia obrony

Budowę rozpoczęto w 1935 roku, a zakończono na przełomie 1938 i 1939 roku. Projektantem i kierownikiem budowy był inżynier Jan Stonawski. W razie zagrożenia spiętrzona woda miała zalać około 600 ha doliny i utrudnić ruch wojsk oraz sprzętu pancernego. Wokół powstawały schrony bojowe, zapory przeciwpancerne i stanowiska ogniowe, a część z nich przetrwała. We wrześniu 1939 roku zbiornika nie wykorzystano jednak tak, jak przewidywali projektanci.

W latach 1948–1951 akwen przystosowano do roli źródła wody dla regionalnego wodociągu. Przy zaporze działa Zakład Produkcji Wody Kozłowa Góra Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów, a dostęp do części brzegów jest ograniczony ze względu na ochronę ujęcia.

Zbiornik w liczbach

• Powierzchnia – około 5,5 km² przy normalnym piętrzeniu, pojemność 13,05 mln m³.
• Wymiary – około 3,6 km długości i 1,5 km średniej szerokości, linia brzegowa około 12,5 km.
• Głębokość – średnio tylko około 2,4 m, maksymalnie około 4,5 m; to płytkie jezioro nizinne, które szybko się nagrzewa i łatwo faluje.
• Zapora – ziemna, o wysokości około 6 m, zamyka zbiornik od południa; od zachodu biegną wały boczne.

Przyroda: ptaki strefy cofkowej

Najcenniejsza jest północna część zbiornika, gdzie uchodzi Brynica – z trzcinowiskami, szuwarami i podmokłymi łąkami. Część źródeł wymienia 202 gatunki ptaków stwierdzone w otoczeniu akwenu, w tym 78 lęgowych, inne podają co najmniej 246 gatunków. Gniazdują tu m.in. bąk, bączek, kropiatka, błotniak stawowy, zimorodek, rybitwa białowąsa i perkoz zausznik, którego kolonie liczyły do około 90 gniazd. Według Birdingplaces w okolicy lęgną się też żuraw i bielik. Nad wodą obserwowane są bobry i wydry.

Ciekawostki

Przed I wojną światową doliną Brynicy biegła granica między Cesarstwem Niemieckim a Imperium Rosyjskim, a jej ślady wciąż można odnaleźć w okolicy. Oficjalna nazwa zbiornika pochodzi od Kozłowej Góry, dziś dzielnicy Piekar Śląskich. Miejscowi nazywali go też nieoficjalnie „Diobliną" lub „Diabliną". Przy budowie na dnie zostawiono część pni i karp drzew, które przez dziesięciolecia wpływały na życie ryb i warunki połowu.

Tripto podpowiada

Zbiornik leży około 20 km na północ od Katowic. Najlepiej poznawać go pieszo lub rowerem, np. wzdłuż wałów, i połączyć z sąsiednim parkiem w Świerklańcu (około 154 ha, z około 20 zabytkowymi budowlami, m.in. Pałacem Kawalera i mauzoleum Donnersmarcków). Na ptaki przyjedź wczesnym rankiem wiosną lub jesienią i weź lornetkę. Nie ma tu wyznaczonego kąpieliska – to rezerwuar wody pitnej, a wędkować można tylko w miejscach i na zasadach ustalonych przez administratora. Na spacer z obserwacją ptaków zarezerwuj 2–3 godziny.