Pałac w Świerklańcu

Pałac w Świerklańcu, nazywany Małym Wersalem, był jedną z najokazalszych rezydencji ówczesnej Europy – i od ponad pół wieku nie istnieje. Zbudowany w latach 1868–1875/1876 dla Guida Henckla von Donnersmarcka, spłonął w 1945 roku, a jego ruiny rozebrano. W parku zostały tarasy, baseny, fontanna i rzeźby Emmanuela Frémieta, a obok stoi jedyny ocalały pałac rodu – Pałac Kawalera, który od stycznia 2026 roku można regularnie zwiedzać.

Historia: francuski pałac na Górnym Śląsku

Fortuna Guida Henckla von Donnersmarcka wyrosła z górnośląskich kopalń i hut. Francuski charakter rezydencji zawdzięczał wpływowi pierwszej żony, Blanki de Païvy, związanej z paryskim środowiskiem towarzyskim. Projekt przypisuje się Hectorowi-Martinowi Lefuelowi, architektowi rozbudowy Luwru; pierwotną koncepcję mógł opracować Pierre Manguin. Powstał pałac w formach francuskiego neorenesansu, na planie podkowy, z wysokimi dachami mansardowymi. Ponieważ stał na podmokłym terenie w dolinie Brynicy, fundamenty posadowiono na ponad dwóch tysiącach dębowych pali.

W styczniu 1945 roku pałac został obrabowany i podpalony przez żołnierzy radzieckich. Wypalone mury stały jeszcze kilka lat, po czym rozebrano je, a część kamieniarki trafiła na budowę Pałacu Kultury Zagłębia w Dąbrowie Górniczej. Główna żeliwna brama posiadłości stoi dziś jako wejście do Śląskiego Ogrodu Zoologicznego w Chorzowie.

Co zobaczyć

• Tarasy i parter wodny po dawnym pałacu – fundamenty, schody, baseny i fontannę z trzema postaciami kobiecymi dźwigającymi kulę, wzorowaną na fontannie Carpeaux przy paryskim Obserwatorium.
• Cztery żeliwne grupy Frémieta przy basenach: jeleń z niedźwiedziem, pelikan z rybą, koń z lwicą i struś z wężem.
• Pałac Kawalera (ul. Parkowa 30) – neobarokowy dom gościnny z czerwonej cegły klinkierowej, zaprojektowany przez Ernsta von Ihnego, architekta dworu cesarza Wilhelma II. Na elewacji widnieje herb Donnersmarcków i napis „Memento vivere” – „Pamiętaj o życiu”.

Ciekawostki

Pałac Kawalera powstał z myślą o gościach i uczestnikach polowań, wśród których bywał cesarz Wilhelm II. Literatura najczęściej datuje go na lata 1903–1906, wpis do rejestru zabytków podaje 1900–1902. W latach 1924–1937 mieszkał w nim Felix Calonder, były prezydent Szwajcarii i przewodniczący Komisji Mieszanej dla Górnego Śląska. Po wojnie działało tu schronisko PTTK, ośrodek szkoleniowy górnictwa, a do 2015 roku hotel.

Tripto podpowiada

Ślady Małego Wersalu i Pałac Kawalera leżą w ogólnodostępnym parku w Świerklańcu, w powiecie tarnogórskim, przy zbiorniku Kozłowa Góra. Od 3 stycznia 2026 roku zwiedzanie wnętrz Pałacu Kawalera prowadzi Gminny Ośrodek Kultury w Świerklańcu – terminy i ceny sprawdź przed przyjazdem. Na tarasy, rzeźby i pałac z zewnątrz zarezerwuj około godziny, a całość połącz ze spacerem po parku.