Zamek w Wieluniu

Z królewskiego zamku w Wieluniu zostały gotyckie piwnice z XIV wieku, ukryte pod klasycystycznym gmachem przy placu Kazimierza Wielkiego 2. Dziś urzęduje tu starostwo powiatowe, ale w tych murach podpisywano traktaty z książętami śląskimi, a miesiącami mieszkały tu królowe.

Historia: od castrum Wilyn do siedziby starosty

Gród w Wieluniu, castrum Wilyn, wzmiankowano po raz pierwszy w 1311 roku, gdy siedzibę kasztelanii przeniesiono tu z pobliskiej Rudy. Według kronikarza Janka z Czarnkowa miasto ufortyfikował Kazimierz Wielki – prawdopodobnie po pożarze z 1335 roku wzniósł kamienne mury i gotycki zamek w miejscu drewnianej warowni. Dokumenty z 1388 i 1393 roku wspominają zamkowego rządcę i kaplicę św. Katarzyny „in castro nostro Velunensi”. Po śmierci Kazimierza ziemią wieluńską władał Władysław Opolczyk, tytułujący się księciem wieluńskim, aż w 1391 roku zamek po krótkim oblężeniu zdobył Władysław Jagiełło.

W latach 1432–1474 na wieluńskim zamku podpisywano traktaty pokojowe z książętami i miastami śląskimi. W połowie XV wieku warownię spalili żołnierze księcia oświęcimskiego Janusza i odbudowano ją dopiero w drugiej połowie XVI wieku, gdy starostwo weszło do dóbr królowej Bony. Potem zamek często gościł królewskie damy: jesień 1553 roku spędziła tu Izabela Jagiellonka, a Katarzyna Habsburżanka, trzecia żona Zygmunta Augusta, mieszkała tu w 1566 roku przez dziewięć miesięcy przed wyjazdem z Polski.

Pożary i pałac Goleńskiego

Zamek wielokrotnie płonął. Po pożarze z 1631 roku zostały tylko mury i dwa sklepione pomieszczenia archiwum. Odbudowaną warownię zajęli Szwedzi, którzy w styczniu 1656 roku obronili się przed oddziałami Krzysztofa Żegockiego, a wycofując się wiosną, podpalili zamek. Hieronim Olszowski odbudował go około 1673 roku, już bez cech obronnych. Kolejne pożary przyszły w 1727 i 1791 roku – po tym ostatnim zostały wieża i fragmenty murów, które zaczęto rozbierać. W ruinach mieściły się lazaret i magazyny wojskowe, potem manufaktura sukiennicza. W 1837 roku ruiny kupił komisarz obwodu wieluńskiego Fryderyk August Goleński i do 1843 roku wzniósł na fundamentach zamku klasycystyczny pałac.

Co zobaczyć

• Fasadę pałacu z portykiem o czterech kolumnach i trójkątnym frontonem z okulusem – dobrze ją widać na archiwalnych pocztówkach z początku XX wieku.
• Gotyckie piwnice z cegły, wpisane do rejestru zabytków 30 grudnia 1967 roku – jedyny zachowany fragment zamku.

Tripto podpowiada

• To czynny urząd, a nie muzeum. Fasadę obejrzysz swobodnie, a o możliwość zejścia do piwnic zapytaj w starostwie (tel. 43 843 42 80).
• Na obejrzenie budynku z zewnątrz wystarczy kwadrans. Spacer łatwo połączyć z wieluńską starówką i zachowanymi fragmentami murów miejskich.