Relikty fary w Wieluniu

Niskie ceglane mury w centrum Wielunia to obrys najstarszego kościoła parafialnego miasta — fary św. Michała Archanioła, przez stulecia najważniejszej świątyni ziemi wieluńskiej. Kościół przetrwał pożary i przebudowy, ale nie przetrwał wojny: uszkodzony w nalocie 1 września 1939 roku, w 1940 roku został wysadzony przez Niemców i rozebrany do fundamentów.

Historia: od romańskich murów do kolegiaty

Według ks. Jana Związka, historyka Kościoła, najstarszy murowany kościół Wielunia pochodził z przełomu XIII i XIV wieku, z czasów budowy tutejszego zamku. Grube mury z kamienia wapiennego pozwalały zaliczyć go do budowli późnoromańskich; późniejsze ubytki uzupełniano cegłą. Wyróżniały go kamienne odrzwia w żelazistobrązowym kolorze, łączące cechy romańskie i gotyckie, oraz cztery filary nawy głównej z regularnie ciosanych bloków wapienia.

Na początku XV wieku przeniesiono tu z pobliskiej Rudy kolegiatę — według części źródeł w 1419 roku, a według ks. Związka na mocy decyzji arcybiskupa Mikołaja Trąby z 24 kwietnia 1420 roku. Kościół otrzymał wtedy drugie wezwanie Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny i odbywały się w nim zjazdy państwowe i kościelne. Kolegiatę zniesiono dekretem z 1824 roku, ale świątynia pozostała farą. Po wielkim pożarze w 1858 roku odbudowano ją z nową wieżą, w której zawieszono trzy dzwony (1862), a później zegar (1893).

Wojna i rozbiórka

Nalot bombowy 1 września 1939 roku zburzył prawą nawę boczną, ale budynek nadawał się do odbudowy. Mimo to w 1940 roku Niemcy wysadzili go w powietrze, a gruz rozebrali. Fara była też miejscem pamięci o walce o niepodległość: Muzeum Ziemi Wieluńskiej przypomina, że w lipcu i sierpniu 1920 roku odprawiano tu msze w intencji ojczyzny, a w kościele wisiała tablica z 1929 roku ku czci 17-letniego obrońcy Lwowa Jana Łączkowskiego. Odnalezioną tablicę odsłonięto ponownie w kościele św. Józefa.

Co widać dziś

W latach 1988–1991 odkryto fundamenty kolegiaty i nadbudowano je, tak że plan dawnego kościoła da się obejść dookoła. Przy reliktach stoi głaz pamiątkowy i tablica informacyjna z archiwalnym zdjęciem fary.

Tripto podpowiada

Na obejrzenie reliktów wystarczy 15–20 minut, a teren jest dostępny bez biletów. Zabierz telefon z archiwalnym zdjęciem kościoła i porównaj je z murami — dopiero wtedy widać skalę świątyni. Połącz wizytę z Muzeum Ziemi Wieluńskiej i z innymi śladami 1 września 1939 roku w mieście.