Kościół Świętej Trójcy w Grębieniu

Z zewnątrz to skromny, oszalowany deskami kościółek ukryty wśród drzew na dawnym przykościelnym cmentarzu. W środku czeka jednak strop pokryty renesansową polichromią z lat 1520–1531, na którym obok scen religijnych namalowano orła jagiellońskiego i dwóch grajków w strojach z epoki – motywy świeckie wyjątkowe jak na kościół z tamtych czasów. Kościół Świętej Trójcy w Grębieniu, z ok. 1500 roku, to jeden z najcenniejszych zabytków ziemi wieluńskiej.

Historia: kaplica arcybiskupiej wsi

Grębień należał do arcybiskupów gnieźnieńskich już w 1299 roku, a w 1470 roku odnotowano tu kaplicę podległą parafii w Kadłubie. Obecny kościół powstał pod koniec XV lub na początku XVI wieku – datowanie opiera się głównie na badaniach malowideł. Gmina Pątnów podaje, że świątynię zbudowano najpewniej z fundacji arcybiskupa Jana Łaskiego. Kościół miał prawdopodobnie dwa wezwania: w dokumencie z 1522 roku występuje jako kościół św. Jadwigi, w opisie z 1668 roku – Świętej Trójcy.

W 1719 roku kapituła gnieźnieńska przekazała ziemię kościoła proboszczowi z Kadłuba w zamian za obowiązek remontów, a dokument z 1720 roku jako pierwszy wspomina o polichromii. Dzwonnicę wymieniono w latach 1810–1816, w 1900 roku dostawiono nową kruchtę, a około 1914 roku – zakrystię. Od 1904 roku kościół jest filią parafii w Dzietrznikach. Malowidła restaurowano w latach 1952–1958, a w latach 1998–2001 przeprowadzono generalny remont: wymieniono belki podwaliny i całe pokrycie na nowe, łupane gonty osikowe.

Co zobaczyć

Bryła to wzorcowy przykład tzw. typu wieluńskiego: zrębowa nawa zbliżona do kwadratu, nieco węższe prezbiterium, wspólny dach gontowy i zwężająca się ku górze wieża od zachodu. Wnętrze kryje dwie warstwy malowideł:

• ściany z polichromią z ok. 1500 roku – sceny Męki Pańskiej w późnośredniowiecznym układzie pasowym,
• strop nawy z gęstą wicią roślinną, w którą wplecione są sceny figuralne, herby fundatorów, orzeł jagielloński oraz grajkowie – dworski i plebejski,
• strop prezbiterium podzielony na malowane kasetony z rozetami, z wizerunkiem Trójcy Świętej pośrodku i herbami Poraj i Leliwa,
• tryptyk w ołtarzu głównym z XVI wieku z rzeźbami Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. Barbary i św. Mikołaja,
• rzeźbione obramienia drzwi w kształcie tzw. oślego grzbietu.

Ciekawostki

Według tradycji tryptyk był ołtarzem polowym hetmana Jana Zamoyskiego w bitwie pod Byczyną w 1588 roku, a w kościele miał spocząć Hołubek, dowódca olkuskich górników poległy w tej bitwie – to przekaz, nie udokumentowany fakt. Archeolodzy znaleźli we wsi także cmentarzysko ciałopalne kultury łużyckiej z IX–VII wieku p.n.e.

Tripto podpowiada

Wnętrze jest zwykle zamknięte. Najpewniej zobaczysz je w niedzielę po mszy o 10:00; w inne dni wizytę trzeba umówić z proboszczem w Dzietrznikach (tel. 43 886 56 17). Wstęp jest wolny, a na obejrzenie malowideł wystarczy 30 minut – weź lornetkę lub aparat z zoomem, bo najciekawsze sceny są na stropie. Grębień leży ok. 9 km na południe od Wielunia, w gminie Pątnów; kościół stoi we wschodniej części wsi, przy bocznej drodze w stronę przysiółka Budziaki. W okolicy są inne kościoły typu wieluńskiego, m.in. w Popowicach, Kadłubie, Łaszewie i Wierzbiu.