Brama Krakowska w Wieluniu

Wieża, która dziś pełni rolę wieży ratuszowej Wielunia, zaczynała życie jako średniowieczna brama miejska strzegąca drogi do Krakowa. Brama Krakowska to jedyna zachowana brama dawnych murów Wielunia, a od 1842 roku jest częścią późnoklasycystycznego ratusza. Przetrwała pożary, przebudowy i niemieckie bombardowanie z 1 września 1939 roku, które zrównało z ziemią większość starego miasta.

Mury Kazimierza Wielkiego

Wieluń był jednym z 25 miast, które za panowania Kazimierza Wielkiego otrzymały murowane fortyfikacje. Mury wznoszono po pożarze miasta w 1335 roku, stopniowo zastępując nimi wały drewniano-ziemne. Miały ok. 1200–1300 m długości, 6–6,5 m wysokości i otaczały stare miasto o powierzchni ok. 12 ha. Zbudowano je z miejscowego piaskowca i zwieńczono ceglanym krenelażem. Na początku miasto miało tylko dwie bramy – Kaliską i Krakowską – a z czasem doszły kolejne. W 2020 roku archeolodzy zlokalizowali przy ul. Śląskiej pozostałości XVI-wiecznej Bramy Gaszyńskiej, jednej z czterech bram Wielunia.

Z bramy w wieżę ratuszową

Stary gotycki ratusz stał na rynku – wzmiankowany już w 1401 roku, murowany i kryty dachówką, miał ok. 17 na 28 m. Na początku XIX wieku go rozebrano, a nowy ratusz postanowiono dobudować do Bramy Krakowskiej, wykorzystując ją jako wieżę. Plan zrealizowano w 1842 roku według projektu architekta Henryka Marconiego. Dobudowa zamknęła dawny przejazd, ale zapewniła bramie nową funkcję – i to ona jako jedyna z bram Wielunia przetrwała do dziś.

Na co zwrócić uwagę

• Sylwetka wieży: dolna, kwadratowa część z kamienia przechodzi wyżej w kondygnacje ośmioboczne – kolejne, coraz węższe.
• Zegar na wieży – zawisł tu w 1940 roku i pochodzi z wieży kościoła św. Michała, zburzonego przez okupantów.
• Styk dwóch epok: gotycka wieża i klasycystyczna fasada ratusza od strony placu Kazimierza Wielkiego.

Ciekawostki

• Wieluń bywa nazywany „polską Guernicą” – nalot Luftwaffe o 4:40 rano 1 września 1939 roku zniszczył ok. 90% śródmieścia.
• Z dawnych baszt zachowały się m.in. Męczarnia przy ul. Podwale, ruiny Prochowni obok ratusza, Skarbczyk przy ul. Narutowicza, w pobliżu Muzeum Ziemi Wieluńskiej, i Swawola na plantach przy ul. Palestranckiej.

Tripto podpowiada

Bramę i ratusz oglądasz z zewnątrz, bez biletu i o każdej porze – sam budynek to siedziba władz miasta, więc nie zakładaj wejścia na wieżę. Najlepiej zrobić z niej start pętli wzdłuż murów: Męczarnia i Prochownia są tuż obok, a cały spacer z Muzeum Ziemi Wieluńskiej zajmie 1–2 godziny. Fotografuj wieżę od strony placu, gdzie widać, jak ratusz „przykleja się” do średniowiecznej bramy.