Mury obronne w Wieluniu

Wieluń należy do 25 miast, które za panowania Kazimierza Wielkiego otoczono murami obronnymi. Razem z warowniami Jury tworzył pas fortyfikacji strzegących południowo-zachodniej granicy Korony, od Krakowa po Ostrzeszów. Z tamtych umocnień przetrwały Brama Krakowska — od XIX wieku pełniąca rolę wieży ratuszowej — oraz relikty czterech baszt, które dziś są jednymi z nielicznych średniowiecznych śladów miasta zrujnowanego nalotem 1 września 1939 roku.

Historia: kamień zamiast wałów

Wieluń wymieniono jako miasto (civitas) w 1283 roku. Kamienne mury zaczęto wznosić po pożarze miasta w 1335 roku, stopniowo zastępując nimi starsze umocnienia drewniano-ziemne. Pierścień miał długość około 1200–1300 m i obejmował stare miasto o powierzchni 12 ha, wytyczone na planie nieregularnego owalu złożonego z prostych odcinków. Mury z miejscowego piaskowca, zwieńczone ceglanym krenelażem, miały 6–6,5 m wysokości. Początkowo nie było w nich baszt, a do miasta prowadziły tylko dwie bramy: Kaliska i Krakowska; w XVI wieku dobudowano Bramę Maksymiliańską u wylotu drogi na Opole. Fragmenty murów z basztą wpisano do rejestru zabytków już w 1948 roku.

Brama Krakowska i ratusz

Brama Krakowska powstała w XIV wieku u wylotu traktu do Krakowa i w stronę wsi Ruda — stąd jej druga nazwa, Brama Rudzka. Na kwadratowej podstawie wznoszą się dwie ośmioboczne kondygnacje, z których wyższa jest węższa. Po zniszczeniach potopu szwedzkiego i wojny północnej brama popadała w ruinę. Uratowało ją to, że po rozbiórce starego ratusza nowy gmach dobudowano właśnie do niej, a brama stała się wieżą ratuszową. Budowę według projektu Henryka Marconiego i Piotra Wetzlicha ukończono w 1842 roku. We wrześniu 1939 roku bomba przebiła dach ratusza, ale zaczepiła się o więźbę i nie wyrządziła większych szkód; w czasie okupacji w wieży mieścił się areszt żandarmerii, a w 1940 roku zawieszono na niej zegar ze zburzonej fary.

Co zobaczyć

• Brama Krakowska z ratuszem — jedyna zachowana brama miejska.
• Baszta Męczarnia przy ul. Podwale, w pobliżu ratusza i Bramy Krakowskiej, odbudowana i połączona z ciągiem murów.
• Ruiny baszty Prochowni w sąsiedztwie ratusza.
• Baszta Skarbczyk przy ul. Narutowicza, w pobliżu Muzeum Ziemi Wieluńskiej.
• Baszta Swawola na plantach przy ul. Palestranckiej.

Tripto podpowiada

Relikty murów ogląda się bezpłatnie z zewnątrz; spacer od ratusza ulicą Podwale do baszt Skarbczyk i Swawola zajmuje około godziny. Przy baszcie Skarbczyk działa Muzeum Ziemi Wieluńskiej, w którym można poznać dalsze dzieje miasta — aktualne godziny sprawdź przed przyjazdem. W okolicy ratusza przypomnij sobie, że miasto zostało zbombardowane przez Luftwaffe 1 września 1939 roku o 4:40, jeszcze przed świtem pierwszego dnia II wojny światowej.