Zamek Stary Książ w Wałbrzychu

Przez większą część XX wieku Stary Książ uchodził za sztuczną ruinę – dekorację wymyśloną dla romantycznego parku Hochbergów. Dopiero badania archeologów z lat 90. potwierdziły, że pod XVIII-wiecznym „teatrem” kryją się mury prawdziwego zamku Bolka I Surowego z końca XIII wieku. Dziś ruiny nad przełomem Pełcznicy to cel spaceru po mniej znanej części kompleksu Książa w Wałbrzychu.

Historia: od piastowskiej warowni do romantycznej scenografii

Pierwszy gród na wzgórzu nad przełomem Pełcznicy powstał prawdopodobnie między IX a X wiekiem. Pod koniec XIII wieku książę Bolko I Surowy wzniósł tu murowany zamek, do którego w 1290 roku przeniósł swoją siedzibę z Lwówka Śląskiego. Zamek górny oddzielała od podzamcza wykuta w skale fosa o szerokości 20 m i głębokości 4,5 m. Warownia straciła znaczenie po 1392 roku, w 1428 roku zdobyli ją husyci, a później stała się bazą rycerzy-rabusiów i w 1484 roku została zniszczona.

W 1509 roku ruiny kupili Hochbergowie, właściciele pobliskiego Zamku Książ. W latach 1794–1797 Jan Henryk VI von Hochberg zlecił architektowi Christianowi Wilhelmowi Tischbeinowi przekształcenie pozostałości w malowniczą, stylizowaną na gotyk ruinę, wpisaną w krajobrazowy park wokół rezydencji. Nowy „stary zamek” otrzymał fosę, mur i bramę z dwiema wieżyczkami, a do jego budowy użyto m.in. renesansowych i barokowych detali przeniesionych z zamku w Trzebieniu.

Restauracja, turniej i pożar

Romantyczna ruina nie była pusta. Do końca II wojny światowej działała tu restauracja z czterema pokojami dla gości, a we wnętrzach eksponowano zbiory z muzeum Hochbergów – urządzono tu m.in. salę reprezentacyjną, zbrojownię, salę sądową, a nawet izbę tortur. 19 sierpnia 1800 roku na dziedzińcu Starego Książa odbył się ostatni śląski turniej rycerski, zorganizowany na cześć pruskiej pary królewskiej. Zamek odwiedzał m.in. Karl May, autor „Winnetou”. Latem 1945 roku budowla spłonęła po podpaleniu przez wojska radzieckie.

Co zobaczyć

Zachowały się mury głównego budynku z czytelnym podziałem wnętrz, fragmenty wieży, dwa renesansowe portale, część ganku prowadzącego do kaplicy i ściany samej kaplicy z resztkami wieży. Pod kaplicą znajdował się loch pochodzący jeszcze ze średniowiecznego zamku. Ruiny stoją na skalistym wzgórzu nad przełomem Pełcznicy, która na odcinku około 2 km tworzy jary o głębokości dochodzącej do 80 m. Z okolicy widać wąwóz, lasy i stronę Zamku Książ.

Tripto podpowiada

Stary Książ to ruina plenerowa, bez kasy i godzin otwarcia. Dojdziesz do niej pieszo znakowanymi trasami przez rezerwat Przełomy pod Książem – Ścieżka Hochbergów ma około 4,5 km i prowadzi wąwozem Pełcznicy od strony Wałbrzycha lub Świebodzic. Teren jest leśny, miejscami stromy i nie nadaje się do jazdy z wózkiem, dlatego załóż wygodne buty. W rezerwacie nie schodź ze szlaku i prowadź psa na smyczy, a na cały spacer zarezerwuj 2–3 godziny.