Stara Kopalnia w Wałbrzychu

Ostatni wózek z węglem wyjechał z kopalni „Julia” 20 września 1996 roku, a po niecałych dwóch dekadach na jej terenie otwarto jedno z największych w Polsce centrów dziedzictwa przemysłowego. W Starej Kopalni w Wałbrzychu oprowadzają często dawni górnicy, a trasa prowadzi przez łaźnię łańcuszkową, lampownię, maszynownię, wieżę widokową i podziemny tunel. To świetne uzupełnienie wizyty w Książu i Palmiarni.

Historia: od „Fuchsa” do „Thoreza”

Kopalnię zarejestrowano w 1770 roku pod nazwą „Fuchs” – powstała z połączenia małych kopalń działających w okolicy od XVI wieku. Przełom nastąpił w 1867 roku, gdy oddano szyb „Julius” (dziś „Julia”), który ostatecznie sięgnął 611 m głębokości; dwa lata później wydrążono szyb „Ida”, dziś „Sobótka”. Po 1945 roku kopalnia przeszła pod polski zarząd jako „Julia”, w latach 1950–1993 nosiła imię francuskiego komunisty Maurice'a Thoreza, a potem wróciła do dawnej nazwy. Wydobywano tu od 650 do 800 tys. ton węgla rocznie. Nierentowny zakład postawiono w stan likwidacji w 1990 roku.

Od muzeum do centrum nauki i sztuki

Muzeum Przemysłu i Techniki działa tu od 1999 roku, a w 2004 roku zespół 14 obiektów kopalni wpisano do rejestru zabytków. Po gruntownej przebudowie 9 listopada 2014 roku otwarto Centrum Nauki i Sztuki Stara Kopalnia, które rok później trafiło na Europejski Szlak Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH). Dziś to instytucja kultury z muzeum, Galerią Sztuki Współczesnej, Centrum Ceramiki Unikatowej, małym centrum nauki SOWA i kawiarnią Sztygarówka.

Co zobaczyć

• Wieże szybów „Julia” i „Sobótka” – murowane, przypominające baszty obronne. Ten typ wież nazywano Malakow, od fortu w Sewastopolu z czasów wojny krymskiej.
• Maszynownię szybu „Julia” z dwiema elektrycznymi maszynami wyciągowymi pracującymi od 1911 roku aż do likwidacji kopalni.
• Łaźnię łańcuszkową, gdzie górnicy wieszali ubrania pod sufitem, oraz lampownię z dyspozytornią.
• Wieżę widokową zbudowaną w miejscu dawnej chłodni kominowej.
• Trasę podziemną – sztolnię szkoleniową i tunel odstawy kamienia z maszynami do urabiania i ładowania węgla.
• Zakład przeróbki węgla z pełnym ciągiem: sortownią z 1888 roku, płuczką i flotacją.

Ciekawostki

W 1791 roku zaczęto drążyć tu Lisią Sztolnię, którą od 1794 roku wypełniała woda do wysokości około 1 m – węgiel spławiano nią łodziami. Była to pierwsza na kontynencie podziemna sztolnia przystosowana do takiego transportu. Pomysłodawcą był Friedrich Wilhelm von Reden, dyrektor Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, który sam wpłynął pierwszą łodzią do sztolni podczas otwarcia 18 września 1794 roku. Dziś na trasie można zobaczyć jej makietę.

Godziny i bilety

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, z wejściami o pełnych godzinach. Przez większość roku trasa startuje codziennie od 10:00, ostatnie wejście o 16:00; w wakacje w piątki i soboty ostatnie wejście jest o 17:00. Bilet normalny kosztuje 49 zł, ulgowy 39 zł, rodzinny (2 + 2) 140 zł; jest też nocne zwiedzanie za 69 zł. Bilety można kupić online. Ceny według cennika na stronie Starej Kopalni z października 2026 roku – przed wizytą sprawdź aktualności.

Tripto podpowiada

Zarezerwuj 2–2,5 godziny na zwiedzanie z przewodnikiem i chwilę na wieżę widokową. Weź wygodne buty i coś cieplejszego, bo w podziemnym tunelu jest chłodniej niż na powierzchni. Jeśli planujesz też Zamek Książ i Palmiarnię, sprawdź łączony bilet Explore Wałbrzych – wymaga on wcześniejszej rezerwacji telefonicznej terminu. Stara Kopalnia mieści się przy ul. Piotra Wysockiego 29, kilka minut jazdy od centrum Wałbrzycha.