Kompleks Włodarz

Kompleks Włodarz w Górach Sowich to jedna z trzech udostępnionych turystom części nazistowskiego projektu Riese i jedyna, w której część trasy pokonuje się łodzią po zalanych korytarzach. Surowe sztolnie wydrążone w zboczu góry Włodarz pokazują skalę i bezsens przedsięwzięcia z lat 1943–1945, a jednocześnie są miejscem pamięci tysięcy więźniów zmuszanych tu do niewolniczej pracy. To dobry wybór dla osób, które chcą zobaczyć „surowe” Riese, bez betonowych wykończeń.

Historia: Riese i Wilcza Góra

Decyzję o budowie nowej kwatery głównej Hitlera na Dolnym Śląsku podjęto we wrześniu 1943 roku, a prace w Górach Sowich oficjalnie ruszyły 1 listopada 1943 roku pod kryptonimem „Riese” (Olbrzym). Znanych jest siedem kompleksów; Włodarz, po niemiecku Wolfsberg (Wilcza Góra), należy do największych. Budowę prowadziła najpierw Śląska Wspólnota Przemysłowa, a od wiosny 1944 roku Organizacja Todt. Pod ziemią pracowali więźniowie obozu Gross-Rosen i jego filii oraz robotnicy przymusowi i jeńcy z całej Europy; wielu zmarło z wycieńczenia i z powodu tyfusu. Prace przerwano w lutym–marcu 1945 roku, a przeznaczenie podziemi do dziś pozostaje przedmiotem sporów. Turyści zwiedzają Włodarz od 2004 roku.

Co zobaczysz pod ziemią

Sieć ortogonalnych korytarzy ma około 3 km, a mniej więcej czwarta część jest zalana. Trasa obejmuje:

• dolny poziom z hałdami urobku, resztkami torowisk i infrastruktury;
• udostępniony fragment górnego poziomu — w miejscach, gdzie oba poziomy połączono, powstały komory wysokie nawet na 10 m;
• przeprawę łodzią przez zalane korytarze — łodzie przeciąga się po linach zamocowanych pod stropem;
• podziemne kino z materiałami o historii budowy.

Na powierzchni wytyczono ścieżkę „Wilcza Góra” z 27 punktami — wylotami sztolni, fundamentami, magazynem materiałów wybuchowych i miejscami związanymi z obozem.

Jak zwiedzać i dla kogo

Zwiedzanie trwa około godziny, wyłącznie z przewodnikiem i w kasku. Pod ziemią panuje około 7°C i do 95% wilgotności, a podłoże bywa błotniste — weź kurtkę i pełne buty, które mogą się ubrudzić. Dzieci poniżej 3 lat nie wchodzą do podziemi (nie da się dopasować kasku), a ciemność i łódź mogą przestraszyć także starsze maluchy. Zwierzęta nie mogą wejść pod ziemię; na terenie naziemnym psy tylko na smyczy i w kagańcu. Fotografowanie wymaga wykupienia naklejki. Oprowadzanie odbywa się po polsku — przewodnika w innym języku trzeba zarezerwować wcześniej. Trasa nie jest dostosowana do wózków. Pamiętaj, że to także miejsce pamięci ofiar — przy wejściu i w podziemiach znajdują się tablice upamiętniające zmarłych przy budowie.

Bilety i godziny (stan na październik 2026)

Bilet „Włodarz” (część naziemna, oba poziomy, łodzie, kino) kosztuje 39,99 zł; kupisz go w kasie na miejscu. Wejścia startują o stałych porach — w sezonie zimowym w weekendy co godzinę między 9:00 a 17:00, w dni robocze rzadziej. Oficjalna strona podaje dwa różne grafiki, dlatego przed przyjazdem zadzwoń: 74 845 33 42. Grupy powyżej 20 osób zgłaszają się mailowo.

Dojazd

Kompleks leży przy ul. Górnej 71 w Jugowicach (gmina Walim), około 60 km w linii prostej na południowy zachód od Wrocławia. Najwygodniej dojechać samochodem; przy obiekcie jest parking.

W okolicy

W promieniu kilkunastu kilometrów zwiedzisz dwa inne kompleksy Riese — Osówkę i Rzeczkę (Sztolnie Walimskie) — oraz zamek Książ, którego podziemia także łączy się z projektem. Dla wędrowców: Wielka Sowa z wieżą widokową.