Sztolnia Walimia (Rzeczka)

W zboczu nad Rzeczką, tuż przy drodze wojewódzkiej nr 383, ciągną się wykute w skale korytarze o łącznej długości około 500 m. To kompleks „Rzeczka”, jedna z siedmiu podziemnych części projektu Riese („Olbrzym”), który III Rzesza drążyła w Górach Sowich od 1943 roku i nigdy nie ukończyła. Dziś działają tu Sztolnie Walimskie, obiekt zwiedzany wyłącznie z przewodnikiem.

Historia: projekt Riese

Wobec nasilających się nalotów alianckich Niemcy przenosili w 1943 roku strategiczną produkcję zbrojeniową w uważane za bezpieczne Sudety. Budowę kompleksów „Rzeczka”, „Jawornik”, „Włodarz”, „Osówka”, „Soboń”, „Gontowa” i „Książ” prowadziła najpierw spółka Industriegemeinschaft Schlesien z dyrekcją w Jedlinie-Zdroju. Od kwietnia 1944 roku nadzór przejęła Organizacja Todt, która nadała przedsięwzięciu kryptonim „Riese”. Pracowali tu robotnicy przymusowi, jeńcy wojenni i więźniowie filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, w dużej części Żydzi. Śmiertelność była bardzo wysoka z powodu głodu, wycieńczenia i niebezpiecznej pracy pod ziemią.

Przeznaczenie podziemi do dziś pozostaje zagadką. Najczęściej mówi się o kwaterze głównej Hitlera, ale pojawiają się też hipotezy o podziemnych fabrykach zbrojeniowych. Przed nadejściem Armii Czerwonej prace porzucono, a w lasach zostały worki z cementem, kruszywo, kable i fundamenty nieukończonych budynków.

Co zobaczyć

• Podziemna trasa w kompleksie „Rzeczka” – korytarze mają około 500 m długości, 2500 m² powierzchni i 14 000 m³ objętości.
• Ślady prac górniczych i niewykończone wyrobiska, pokazujące skalę przedsięwzięcia.
• Model rakiety V-2 przy wejściu – nawiązanie do jednej z hipotez o przeznaczeniu podziemi.
• Historia ludzi – przewodnicy opowiadają o więźniach i robotnikach przymusowych, bez których ten projekt by nie powstał.

Ciekawostki

Trasę turystyczną w kompleksie „Rzeczka” otwarto w 1995 roku, a w 2001 roku przekształcono w Muzeum Sztolni Walimskich. Właścicielem obiektu jest gmina Walim, a zarządza nim Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu. Według relacji przytaczanych przez muzeum na sam kompleks Riese wydano 150 mln marek, czyli znacznie więcej niż na schrony pod Kętrzynem. Z kasy Sztolni można kupić tańszy bilet łączony z pobliskim zamkiem Grodno.

Informacje praktyczne

Według strony obiektu sztolnie są czynne codziennie: od października do kwietnia w dni powszednie 9:00–16:00, w weekendy i święta 9:00–17:00, w pozostałych miesiącach odpowiednio 9:00–17:00 i 9:00–18:00 (to godziny zamknięcia kasy). Bilet normalny kosztuje 40 zł, ulgowy 30 zł, a audioprzewodnik po angielsku, niemiecku, czesku lub francusku – 14 zł. Zwiedzanie trwa około 60 minut, a na wejście z grupą czeka się do 40 minut. Przy obiekcie jest bezpłatny parking. Zwierząt nie można wprowadzać, z wyjątkiem psów przewodników.

Tripto podpowiada

W podziemiach panuje 5–7°C i duża wilgotność, więc nawet latem zabierz kurtkę i wygodne buty. Na ostatnie wejście przyjedź kilkanaście minut przed zamknięciem kasy. Jeśli masz cały dzień, połącz Rzeczkę z kompleksem Osówka lub Włodarz.