Zamek Rabsztyn

Trzech krakowskich rajców siedziało w lochu tego zamku tak długo, aż miasto zapłaciło zadośćuczynienie za zabójstwo jego pana. Zamek Rabsztyn, którego nazwa pochodzi od niemieckiego Rabenstein, czyli „Krucza Skała”, stoi na wapiennym wzgórzu (427,5 m n.p.m.) kilka kilometrów od Olkusza i należy do Szlaku Orlich Gniazd. Dziś z częściowo zrekonstruowanej wieży roztacza się panorama okolic Olkusza, a u stóp wzgórza czeka Chata Kocjana.

Historia: krucza skała na granicy

Badania archeologiczne pokazały, że pierwsze drewniane zabudowania stały na skale już w drugiej połowie XIII wieku. Zamek strzegł granicy z Czechami i szlaku handlowego z Krakowa do Wrocławia, a murowaną „kamienicę” i wieżę wzniesiono prawdopodobnie za Kazimierza Wielkiego. Pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z 1396 roku. W XV wieku zamek trzymali Melsztyńscy, a potem Tęczyńscy. Andrzej Tęczyński pobił płatnerza, który miał źle wykonać jego zbroję, i zginął z rąk krakowskich mieszczan; za jego śmierć stracono sześciu rajców, a trzech kolejnych więziono w Rabsztynie do czasu zapłaty przez Kraków.

Bonerowie, pałac i upadek

Od 1515 roku zamek dzierżawił pochodzący z Alzacji bankier Jan Boner, a jego ród sprawował starostwo przez cztery pokolenia. W 1573 roku Seweryn Boner młodszy gościł tu króla Henryka Walezego. W latach 1587–1588 załoga pod dowództwem kozackiego rotmistrza Gabriela Hołubka obroniła zamek przed Zborowskimi, sprzymierzonymi z Habsburgami. Po 1599 roku Mikołaj Wolski zaczął w miejscu zamku dolnego budowę późnorenesansowego pałacu z ok. 40 pomieszczeniami. W 1657 roku wycofujący się Szwedzi spalili warownię, a z czasem właściciele przenieśli się do dworu u stóp wzgórza.

Co zobaczyć

Zamek składał się z trzech części: górnej, średniej i dolnej.

• Zamek górny z wieżą – prostokątną u dołu, półkolistą wyżej, w połowie XV wieku nadbudowaną cegłą w formie ośmioboku; po rekonstrukcji to taras widokowy,
• zamek średni z bramą, dziedzińcem i dawną głęboką studnią,
• mury pałacu z przełomu XVI i XVII wieku na miejscu zamku dolnego,
• sucha fosa od północy z drewnianymi mostami,
• Chata Kocjana – zrekonstruowany drewniany dom, w którym w 1902 roku urodził się konstruktor szybowców Antoni Kocjan, z wystawą o jego pracy i ekspozycją etnograficzną.

Częściową rekonstrukcję prowadzono staraniem Stowarzyszenia Zamek Rabsztyn i gminy Olkusz do 2021 roku. Ruiny zagrały m.in. w filmie Karol. Człowiek, który został papieżem.

Bilety i dojazd

Według cennika na stronie zamku bilet normalny kosztuje 20 zł od wtorku do piątku i 25 zł w weekendy (ulgowy 15 i 18 zł). Dzieci do lat 3 wchodzą bezpłatnie. Od kwietnia do października w cenie biletu jest wstęp do Chaty Kocjana. W soboty i niedziele od marca do października przewodnicy oprowadzają o pełnych godzinach między 11:00 a 16:00, a audioprzewodnik kosztuje 5 zł. Zamek działa sezonowo, a ostatnie wejście jest 30 minut przed zamknięciem.

Tripto podpowiada

Adres to Rabsztyn 24, 32-300 Olkusz. Z powodu przebudowy drogi krajowej nr 94 dojazd bywa utrudniony; zarządca radzi kierować się na olkuską obwodnicę. Na zamek z wieżą i Chatą Kocjana zarezerwuj 1–1,5 godziny. Schody na wieżę są strome, więc z małymi dziećmi idź powoli. Co roku odbywają się tu turnieje rycerskie i impreza Juromania, które przyciągają tłumy; jeśli wolisz spokój, sprawdź kalendarz i przyjedź w dzień powszedni.