Baszta w Olkuszu

Baszta w Olkuszu to zrekonstruowana półbaszta z fragmentem muru obronnego, stojąca w narożniku Starego Miasta tuż przy bazylice św. Andrzeja. To najlepiej zachowany i najczytelniejszy ślad średniowiecznych fortyfikacji „Srebrnego Miasta". W kwadrans zobaczysz, jak w XIV–XVI wieku broniono jednego z najbogatszych ośrodków górniczych Korony.

Mury Kazimierza Wielkiego

Według Jana Długosza Olkusz otoczono kamiennymi murami za Kazimierza Wielkiego; stały już przed 1366 rokiem. Obwód miał około 1100 m i zamykał ponad 7 ha miasta. Mur grubości 1,7 m budowano techniką opus emplectum: lico z bloków czerwonego zlepieńca, a wnętrze wypełnione wapieniem zalewanym zaprawą. Wzdłuż muru stało prawdopodobnie około 15 półbaszt, otwartych od strony miasta, a w basztach mieścił się miejski arsenał.

Miasto chroniła też fosa. W XIV wieku miała 5,5 m szerokości i 2 m głębokości, a w XVI wieku wykopano nową, szeroką na 12–14 m i głęboką do 4 m. Do miasta prowadziły bramy Krakowska i Sławkowska. W XVII wieku mury niszczyły szkody górnicze – drążono chodniki tuż pod miastem – a na początku XIX wieku większość umocnień rozebrano.

Rekonstrukcja na oryginalnych fundamentach

Fragment muru z basztą odbudowała grupa olkuskich miłośników historii na oryginalnych fundamentach; prace zakończyły się w 1986 roku. Dolna część z czerwonego kamienia pokazuje umocnienia z XIV wieku, a górna, z białego wapienia, nadbudowę i zadaszenie z XV–XVI wieku, gdy basztę zamknięto od strony miasta i podwyższono. Od południa zachował się kilkumetrowy autentyczny odcinek muru. Jedyna zachowana baszta ma w planie około 7,5 × 6,5 m.

Ciekawostki

• U schyłku XIV wieku w Olkuszu stały 94 murowane domy – w stołecznym Krakowie było ich wtedy około 150.
• W 1584 roku olkuska synagoga została nadbudowana na jednej z baszt miejskich.
• Najstarszy wizerunek herbu Olkusza z bramą miejską i górniczą kopaczką pochodzi z pieczęci z 1386 roku.

Tripto podpowiada

Baszta stoi przy ul. Basztowej, między Rynkiem a bazyliką; z zewnątrz można ją oglądać o każdej porze i bez biletu. Obok stoi figurka gwarka z mieczem – jeden z punktów Szlaku Gwarków Olkuskich, który świetnie sprawdza się jako spacer z dziećmi. Kilka kroków dalej, przy reliktach Bramy Sławkowskiej, siedzi kolejny gwarek z herbem miasta. Nie znaleźliśmy aktualnych, oficjalnych informacji o udostępnieniu wnętrza baszty, więc nie planuj zwiedzania środka bez sprawdzenia na miejscu.

W okolicy

• Bazylika św. Andrzeja z organami Hansa Hummla i Jerzego Nitrowskiego z 1. połowy XVII wieku.
• Podziemny Olkusz pod Rynkiem z repliką Srebrnego Krzyża Gwarków.
• Muzeum Regionalne PTTK i Muzeum Pożarnictwa Ziemi Olkuskiej.