Grodzisko Stary Olkusz

Niecałe 3 km na zachód od centrum Olkusza zachowały się pozostałości średniowiecznego grodu: głęboka fosa, dwa pierścienie ziemnych wałów i ruiny gotyckiego kościoła św. Jana Chrzciciela. To miejsce, od którego zaczyna się historia miasta – zanim Olkusz przeniesiono na obecne miejsce, leżał właśnie tutaj. Grodzisko do dziś pozostaje zagadką dla badaczy, a po dawnej lokalizacji została nazwa osiedla Stary Olkusz.

Historia: gród srebra i ołowiu

Gród miał kształt koła o średnicy około 80 m. Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstał – przypuszcza się, że w XII wieku. Zniszczono go prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku podczas walk polsko-czeskich w czasach rozbicia dzielnicowego, a mniej więcej wtedy, pod koniec XIII wieku, miasto przeniesiono około 3 km na wschód. Podczas badań archeologicznych w warstwie spalenizny znaleziono groty strzał, bełty kusz, ostrogi, fragmenty naczyń i liczne przedmioty z miejscowego srebra i ołowiu, datowane na XIII i XIV wiek.

Kościół na pogorzelisku

Prawdopodobnie jeszcze w XIV wieku na miejscu spalonego grodu wzniesiono gotycki kościół św. Jana Chrzciciela, otoczony cmentarzem. W XVI wieku zamieniono go na kaplicę, która przetrwała – źródła podają różnie – do XVII lub XVIII wieku. Do naszych czasów zachowały się mury i krypty świątyni, a na murze dawnego prezbiterium w 1937 roku ustawiono monument z krzyżem i tablicą przypominającą historię kościoła.

Uratowane przed hałdami

W latach 60. XX wieku Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Olkuskiej ocaliło grodzisko i mury kościoła przed zasypaniem hałdami miejscowej kopalni rud cynku i ołowiu. Wtedy też XVI-wieczny ołtarz z kościoła św. Jana przeniesiono do bazyliki św. Andrzeja w centrum Olkusza, gdzie można go oglądać do dziś. W pobliżu grodziska zachowały się ślady średniowiecznego górnictwa.

Tripto podpowiada

Grodzisko jest terenem otwartym i nie ma tu biletów ani infrastruktury turystycznej – miejsce bywa zaniedbane, więc przy wysokiej trawie i po deszczu załóż solidne buty, bo wały i fosa są strome. Na obejście wałów i ruin wystarczy 30–45 minut. Spacer warto połączyć z wizytą w bazylice św. Andrzeja, gdzie stoi ołtarz ze Starego Olkusza. Grodzisko leży przy rowerowym szlaku „Grodzisko oraz Skansen”, więc dobrze sprawdza się jako cel krótkiej wycieczki rowerowej z centrum.