Rynek w Olkuszu

Rynek w Olkuszu to serce dawnego „Srebrnego Miasta” — średniowiecznego ośrodka górnictwa srebra i ołowiu, leżącego ok. 40 km na północny zachód od Krakowa. Po rewitalizacji zakończonej w 2013 roku plac jest wolny od samochodów, ma fontanny i ławki, a na jego płycie zaznaczono mury gotyckiego ratusza. Najciekawsze jest jednak to, co pod spodem: w piwnicach ratusza i dawnego starostwa działa multimedialna trasa Podziemny Olkusz, a obok wznosi się gotycka bazylika św. Andrzeja.

Historia placu

Olkusz otrzymał prawa miejskie przed 1299 rokiem (dokument lokacyjny zaginął, zwykle podaje się rok 1299). Rynek był centrum bogatego miasta królewskiego, które żyło z kopalń kruszców i handlu. Pośrodku stał gotycki ratusz z XIV–XV wieku — wg Urzędu Miasta mieścił m.in. Sąd Sześciu Miast, archiwum przywilejów i więzienie w piwnicach. Budynek rozebrano w pierwszej połowie XIX wieku.

W latach 1579–1601 w budynku starostwa przy Rynku 4 działała mennica królewska, w której bito m.in. trojaki z literą „I” od łacińskiej nazwy miasta (Ilcussia), z portretami Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy. Pracowało w niej ok. 100 osób.

Rewitalizacja i odkrycia

Przebudowa Rynku ruszyła wiosną 2010 roku i zakończyła się w 2013 roku. Podczas prac archeolodzy odsłonili rozległe, dobrze zachowane piwnice XIV-wiecznego ratusza (ok. 294 m²), które zamiast zasypać udostępniono turystom. Zarys murów ratusza widać dziś na płycie placu, a obok odbudowanego fragmentu kamiennych ścian znajduje się przeszklone zejście do podziemi. Wokół stoją kamienice głównie z XVIII–XIX wieku, w tym klasycystyczny gmach dawnego starostwa.

Podziemny Olkusz — co zobaczyć

Trasa obejmuje dwie części. W piwnicach ratusza poznasz historię miasta: animowaną scenę średniowiecznej ulicy, dawny loch z narzędziami tortur, hologram kupca Stanisława Amendy i relikty systemu ogrzewania (hypokaustum). W piwnicach dawnego starostwa (mennicy) czeka makieta olkuskich kopalń, maszyny górnicze, repliki pieców do wytopu ołowiu i srebra oraz kopia Srebrnego Krzyża Gwarków. Zwiedzanie trwa ok. 90 minut.

Godziny i ceny (stan na październik 2026, wg podziemnyolkusz.pl): wt.–nd. 9:00–17:00, ostatnie wejście o 15:30; poniedziałki nieczynne. Bilet normalny 25 zł, ulgowy 20 zł, audioprzewodnik 10 zł, przewodnik 150 zł (po angielsku 180 zł). Grupy 10–40 osób wyłącznie po rezerwacji. Sam Rynek jest dostępny całą dobę i bezpłatnie.

Dojazd i parking

Do Olkusza dojedziesz z Krakowa i Katowic w ok. 45 minut samochodem (autostrada A4 przebiega ok. 20 km od miasta) lub autobusem. Płyta Rynku jest wyłączona z ruchu; Podziemny Olkusz wskazuje bezpłatny parking przy ul. Mickiewicza 18, także dla autokarów. Teren placu jest płaski, dostępny dla wózków.

Dla kogo i ile czasu

Na spacer po Rynku wystarczy pół godziny, z podziemiami i bazyliką zaplanuj 2,5–3 godziny. Dzieci zwykle najbardziej wciąga multimedialna trasa i Szlak Gwarków Olkuskich — 18 figurek górników rozsianych po Starym Mieście, które można szukać jak w grze terenowej.

W okolicy

• Bazylika św. Andrzeja z Poliptykiem Olkuskim i organami Hansa Hummla.
• Baszta i fragment murów obronnych za bazyliką.
• Pustynia Błędowska — kilka kilometrów na zachód.