Zagroda Guciów

W drewnianym lamusie z 1762 roku leżą okruchy Marsa i Księżyca, a obok – jedyny meteoryt z Roztocza, znaleziony przez samego gospodarza. Zagroda Guciów w dolinie Wieprza, w gminie Zwierzyniec, to zabytkowe gospodarstwo z XVII–XIX wieku, które rodzina Jachymków zamieniła w skansen kulinarny, muzeum etnograficzno-przyrodnicze i jedną z najbardziej osobliwych kolekcji w kraju. W 2017 roku National Geographic wpisał je do „7 Cudów Polski”.

Skansen kulinarny

Zagroda reklamuje się jako „muzeum, co jadano 100 lat temu na wsi zamojskiej”. Zespół chat, stodół i obór wpisano do rejestru zabytków, a w 2025 roku gospodarze otrzymali od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego złotą odznakę za ratowanie zabytków Zamojszczyzny. Zamiast oglądania eksponatów zza sznurka są tu pokazy pieczenia podpłomyków z degustacją, warsztaty tkackie, przejażdżki furami i saniami, ogniska i koncerty muzyki roztoczańskiej. Na łąkach pasą się koniki polskie i kozy, w dolinie stoi zabytkowa pasieka, a w starorzeczach wieczorami koncertują żaby.

Meteoryty i dinozaury

Najcenniejszym eksponatem jest meteoryt „Zakłodzie” – kamień ważący 8,68 kg, znaleziony w 1998 roku przez Stanisława Jachymka we wsi Zakłodzie i wstępnie sklasyfikowany jako achondryt enstatytowy. W kolekcji gospodarza są kompletne okazy i odłamki ponad 50 meteorytów z całego świata, w tym okruchy z Marsa, Księżyca i rosyjskiego Czelabińska; od 2013 roku pokazuje je stała wystawa „Spadające Gwiazdy” w lamusie. W Guciowie odbył się zjazd założycieli Polskiego Towarzystwa Meteorytowego.

To nie koniec niespodzianek. W 2005 roku Stanisław Jachymek wraz z dr. Gerardem Gierlińskim z Państwowego Instytutu Geologicznego odkrył w pobliskiej wsi Potok, 5 km od Guciowa, tropy dinozaurów sprzed ok. 70 mln lat – roślinożernych hadrozaurów i drapieżnika z rodziny tyranozaurów. W zagrodzie zobaczysz te ślady oraz skamieniały „pień” kredowej paproci drzewiastej.

Ciekawostki

• W czerwcu 2008 roku zagrodę odwiedził James Watson, współodkrywca struktury DNA, promując książkę „Unikaj nudnych ludzi”.
• W październiku 2011 roku Olga Tokarczuk szukała tu natchnienia do „Ksiąg Jakubowych”.
• Na wzgórzu Monastyr we wsi zachowały się wały grodziska z IX–XI wieku, a nad Wieprzem archeolodzy przebadali cmentarzysko kurhanowe z epoki brązu.

Tripto podpowiada

Zagroda leży pod adresem Guciów 19 (22-470 Zwierzyniec). Zwiedzanie muzeum odbywa się z przewodnikiem; od 22 czerwca 2026 roku bilet normalny kosztuje 39 zł, ulgowy 30 zł, a dla dużej rodziny 25 zł. We wrześniu 2026 roku muzeum i skansen kulinarny działały w piątki, soboty i niedziele w godz. 9:00–17:00 – godziny zmieniają się sezonowo, więc sprawdź je przed wyjazdem na stronie zagrody. Gospoda jest obecnie nieczynna, ale działają galeria z pamiątkami i sklep z produktami regionalnymi. Na wizytę zaplanuj 1,5–2 godziny; parking i toalety są na miejscu.