Synagoga w Klimontowie

Cztery białe kolumny z jońskimi głowicami, trójkątny szczyt i schody prowadzące z obu stron na piętro – synagoga w Klimontowie wygląda bardziej jak dworek z epoki klasycyzmu niż dom modlitwy. To jedna z najbardziej charakterystycznych budowli miasteczka i najważniejsza pamiątka po jego społeczności żydowskiej.

Historia

Synagogę zbudowano w latach 1846–1851 przy obecnej ulicy Szkolnej, tuż obok rynku i dawnego cmentarza żydowskiego. W czasie II wojny światowej Niemcy doszczętnie zdewastowali jej wnętrze i urządzili w niej magazyn. Po wojnie budynek długo stał pusty. W latach 50. XX wieku działał tu skup warzyw i owoców spółdzielni ogrodniczo-pszczelarskiej – zamurowano wtedy okna, usunięto bimę i oryginalną posadzkę.

W 1979 roku sporządzono pełną dokumentację historyczną, a w latach 80. – projekt adaptacji na muzeum Klimontowa i salę widowiskową. Na początku lat 90. przeprowadzono najpilniejsze prace konserwatorskie, potem jednak zabrakło pieniędzy. W 2007 roku z fasady usunięto graffiti. Budynek wciąż czeka na zagospodarowanie.

Na co zwrócić uwagę

• Portyk – cztery kolumny jońskie zwieńczone drewnianym szczytem z trzema półkoliście zakończonymi oknami. Takie rozwiązanie zapożyczono z architektury pałaców i dworów.
• Zewnętrzne dwubiegowe schody, które prowadziły do babińca – galerii dla kobiet nad przedsionkiem.
• Elewacje boczne z pilastrami i wysokimi oknami zamkniętymi półkoliście.
• Wnętrze – w kwadratowej sali modlitewnej pod sklepieniem zwierciadlanym zachowała się wnęka po aron ha-kodesz, szafie na zwoje Tory. Pierwotnie zdobiły ją płaskorzeźby lwów i malowidła z tablicami Dekalogu oraz koroną Tory.
• Wymiary – budowla na planie prostokąta 17 na 24 metry.

Tripto podpowiada

Synagoga jest zwykle zamknięta, więc ogląda się ją z zewnątrz – wystarczy 10–15 minut. Najlepiej wpleść ją w spacer po Klimontowie: kilka minut stąd stoją kolegiata św. Józefa i podominikański kościół NMP i św. Jacka. Sąsiedni teren dawnego cmentarza żydowskiego zamieniono po wojnie w boisko szkolne, a macewy zebrano w jednym miejscu.