Podziemia Opatowskie

Pod rynkiem Opatowa ciągnie się labirynt, który kupcy przez stulecia drążyli w miękkim lessie, by mieć gdzie trzymać wino, śledzie, skóry, przyprawy, wosk i sól. Dziś to Podziemna Trasa Turystyczna im. prof. Zbigniewa Strzeleckiego: około 500 metrów korytarzy i komór na trzech poziomach, z których najniższy sięga 14,5 m pod powierzchnię rynku. Podziemia uratowano dopiero wtedy, gdy zabytkowe kamienice nad nimi zaczęły pękać.

Historia: miasto, które zeszło pod ziemię

Opatów leżał na skrzyżowaniu wielkich szlaków handlowych, a zjazdy szlachty sandomierskiej w kolegiacie św. Marcina i sądy ziemskie zapewniały kupcom pewny zbyt. Mury miejskie ograniczały jednak miejsce na nowe magazyny, a gruba warstwa lessu – sięgająca tu niemal 20 m – pozwalała kopać pod domami kolejne komory na coraz niższych kondygnacjach. Piwnice zaczęły powstawać najprawdopodobniej w XIII wieku, a najstarsze detale widoczne na trasie pochodzą z XV wieku; najintensywniej używano ich jako składów w XVI i XVII wieku. Stała temperatura i utrudniony dostęp dla niepowołanych czyniły z nich idealne magazyny.

Po latach zapomnienia problem powrócił, gdy domy na starówce zaczęły niszczeć. W latach 60. i 70. XX wieku podziemia eksplorował Krakowski Klub Turystyki Jaskiniowej pod kierunkiem inż. Stanisława Nowosielskiego, a od 1971 roku trwały prace ratunkowe według metody opracowanej przez zespół Akademii Górniczo-Hutniczej pod przewodnictwem Zbigniewa Strzeleckiego. Górnicy z przedsiębiorstwa robót górniczych z Bytomia połączyli komory w jedną trasę, udostępnioną w 1984 roku.

Co zobaczyć

• Trzy poziomy piwnic – od murowanych, sklepionych korytarzy po komory wydrążone w lessie.
• Komory o własnych nazwach, m.in. Żmigród, Mała Lessowa, Górnicza, Strzelnica, Partyzancka, Kupiecka i Geologiczna. Źródła podają różnie: ponad dwadzieścia komór na około 500 m albo ponad 46 komór na 335 m.
• Wystawy o historii Opatowa i ziemi opatowskiej, rozmieszczone wzdłuż trasy.

Tripto podpowiada

Wejście i wyjście znajdują się w tym samym miejscu, przy pl. Obrońców Pokoju 18. Trasa jest czynna przez cały rok, zwiedza się ją wyłącznie w grupach z przewodnikiem, a wycieczka trwa około 45 minut. Aktualne godziny i ceny sprawdź przed przyjazdem u zarządcy, Powiatowego Centrum Kultury w Opatowie. W środku jest chłodno – podawane temperatury to od około 7–10°C do 8–12°C – więc zabierz bluzę także latem i załóż wygodne buty, bo na trasie są schody. Po wyjściu warto zobaczyć romańską kolegiatę św. Marcina, XVI-wieczną Bramę Warszawską i późnobarokowy kościół Bernardynów.