Dwór w Skotnikach

Dwór w Skotnikach w gminie Samborzec, na południowy zachód od Sandomierza, to rzadki przykład szlacheckiej siedziby obronnej typu alkierzowego: parterowy korpus z czterema narożnymi alkierzami, wysoki łamany dach kryty gontem i resztki fosy. Stoi w zdziczałym parku naprzeciw XIV-wiecznego kościoła, który ufundował urodzony tu arcybiskup gnieźnieński. To prywatny zabytek oglądany z zewnątrz, ale dobry przystanek na szlaku rowerowym Green Velo.

Historia: siedziba Bogoriów-Skotnickich

Skotniki i sąsiednia Bogoria należały do rodu Bogoriów-Skotnickich co najmniej od XIV wieku aż do 1945 roku. W Skotnikach urodził się Jarosław Bogoria Skotnicki, późniejszy arcybiskup gnieźnieński i zaufany doradca Kazimierza Wielkiego; to on w latach 40. XIV wieku zaczął budowę miejscowego kościoła. Jego pradziadkiem był komes Mikołaj Bogoria, fundator pobliskiego opactwa cystersów w Koprzywnicy z 1185 roku. Z rodu wywodził się też gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki, żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej, poległy w bitwie nad Bzurą w 1939 roku.

Według opisu Narodowego Instytutu Dziedzictwa murowany dwór mógł powstać jeszcze w XVII wieku, a obecna budowla pochodzi z XVIII stulecia. Po wojnie majątek przejęło państwo. Dwór spłonął w 1945 i ponownie w 1968 roku, a w kolejnych latach mieścił dom starców, ośrodek zdrowia i przedszkole. W 1997 roku wrócił do rodziny – odzyskał go Maksymilian Skotnicki, syn ostatniego właściciela.

Co zobaczyć

• Bryłę alkierzową – parterowy korpus na planie prostokąta z czterema narożnymi alkierzami pod namiotowymi daszkami i piętrowym ryzalitem z trójkątnym szczytem od frontu.
• Wysoki łamany dach polski kryty gontem, charakterystyczny dla dawnych dworów Małopolski.
• Elewację ogrodową z tarasem i schodami między alkierzami oraz szkarpami na narożach.
• Park krajobrazowy ze starodrzewem oraz pozostałościami fosy i stawów.

Ciekawostki

W południowo-zachodnim alkierzu zachowały się fragmenty sgraffitowego, antykizującego fryzu z tańczącymi nimfami – detal niedostępny dla turystów, bo obiekt jest prywatny. Miejscowa tradycja, przytaczana w opracowaniach o wsi, mówi, że w skotnickim dworze bawił Kazimierz Wielki i bardzo długo czekał na podanie obiadu. Naprzeciw dworu stoi gotycki kościół św. Jana Chrzciciela z połowy XIV wieku.

Tripto podpowiada

Dwór jest własnością prywatną i według NID można go oglądać przez cały rok wyłącznie z zewnątrz. Nie ma godzin otwarcia ani biletów, a na teren nie wolno wchodzić bez zgody właścicieli. Na postój wystarczy 15–20 minut; samochód najlepiej zostawić w okolicy kościoła. Wizytę łatwo połączyć z opactwem cystersów w Koprzywnicy oraz ze Starym Miastem w Sandomierzu.