Katedra w Sandomierzu

Z zewnątrz katedra w Sandomierzu ma barokową fasadę i ceglaną okładzinę z XIX wieku. Najcenniejsze jest jednak w prezbiterium: polichromie bizantyjsko-ruskie z pierwszej połowy XV wieku. Malowidła w tym stylu, w łacińskim kościele, należą w Polsce do rzadkości. Sama świątynia to gotycki kościół halowy wzniesiony około 1350–1370 roku z fundacji Kazimierza Wielkiego.

Historia: od kolegiaty do katedry

Kościół stał tu już w XII wieku. Najstarsza wzmianka pochodzi z bulli papieża Eugeniusza III z 1148 roku, a fundację przypisuje się Bolesławowi Krzywoustemu. W 1191 roku Kazimierz Sprawiedliwy nadał świątyni prawa kolegiaty. Jej pierwszym prepozytem był Wincenty Kadłubek, późniejszy biskup i kronikarz. Obecny gotycki kościół konsekrował w 1382 roku biskup krakowski Jan z Radliczyc, a w połowie XV wieku go rozbudowano.

26 lipca 1478 roku ochrzczono tu królewnę Barbarę Jagiellonkę, w obecności Kazimierza Jagiellończyka i królowej Elżbiety. Barokową fasadę dodano w 1670 roku, a w latach 1708–1776 przebudowano wnętrze. Pod koniec XIX wieku ks. Józef Karsznicki przeprowadził odnowienie, w ramach którego elewacje obłożono cegłą. Świątynia jest katedrą od 1818 roku, a od 1960 roku bazyliką mniejszą. W 2017 roku stała się częścią sandomierskiego pomnika historii.

Co zobaczyć

• Freski bizantyjsko-ruskie w prezbiterium i na ścianach – odsłaniane stopniowo i odnawiane w latach 1887–1934.
• Ołtarz główny – późnobarokowy, z czarnego inkrustowanego marmuru.
• Rokokowe ołtarze boczne, rzeźbione przez Macieja Polejowskiego.
• Boazeria z cyklem „Martyrologium Romanum” Karola de Prevota z lat 1708–1737 w nawach bocznych. Obrazy przedstawiają m.in. męczeństwo mieszkańców Sandomierza z rąk Tatarów.
• Prospekt organowy z 1697 roku, z dawnego instrumentu Andrzeja Nitrowskiego z Gdańska.

Ciekawostki

Jeden z obrazów de Prevota to tak zwany „Mord rytualny”, który przedstawia antysemicki mit o zabijaniu chrześcijańskich dzieci przez Żydów. Obraz od lat budzi kontrowersje. Dziś traktuje się go jako świadectwo uprzedzeń epoki, a nie opis rzeczywistych wydarzeń. Malowidła na sklepieniu wykonał w 1933 roku Juliusz Makarewicz, a dekorację naw – Jan Bukowski w latach 1935–1939. W katedrze pochowano Marcina z Urzędowa, XVI-wiecznego lekarza i autora zielnika, zmarłego w 1573 roku.

Tripto podpowiada

Katedra stoi na Wzgórzu Katedralnym, kilka minut spacerem od rynku. To czynny kościół, więc wnętrze zwiedzaj poza mszami i sprawdź zasady na stronie parafii. Na katedrę przeznacz 30–45 minut. Freski najlepiej oglądać w pogodny dzień, kiedy prezbiterium jest dobrze oświetlone. Po wyjściu zobacz Dom Długosza, a potem przejdź przez rynek do Bramy Opatowskiej. Dalej możesz zejść do kościoła św. Jakuba i Wąwozu Królowej Jadwigi.