Zamek w Sandomierzu

W nocy z 2 na 3 kwietnia 1656 roku wycofujący się Szwedzi zostawili w sandomierskim zamku 300 cetnarów prochu. Eksplozja nastąpiła w chwili, gdy w murach trwała grabież, i zabiła około 500 osób — według historyków był to jeden z najbardziej śmiercionośnych forteli wojennych epoki nowożytnej. Z królewskiej warowni na skarpie nad Wisłą ocalało tylko skrzydło zachodnie, w którym dziś działa Muzeum Zamkowe.

Zamek Kazimierza Wielkiego

Murowany zamek powstał po najeździe litewskim z 1349 roku, gdy Kazimierz Wielki polecił zastąpić dawny gród obronną budowlą. Król bywał tu chętnie: odwiedził Sandomierz 18 razy i spędził w zamku łącznie 25 miesięcy. Z tej fazy przetrwało przyziemie ośmiobocznej wieży od strony miasta — najstarsza widoczna dziś część zamku. W 1395 roku Władysław Jagiełło zawarł tu sojusz z książętami pomorskimi, a w 1478 roku królowa Elżbieta Rakuszanka urodziła w zamku córkę Barbarę, późniejszą księżnę saską.

Renesansowa rezydencja

Za Zygmunta Starego, w latach 1520–1527, zamek rozbudowano pod kierunkiem Benedykta z Sandomierza. Powstały arkadowe krużganki wokół dziedzińca i dolna część dzisiejszego skrzydła zachodniego. Nad wejściem od dziedzińca zachowała się tablica erekcyjna z 1520 roku z łacińską tytulaturą króla i orłem zygmuntowskim. W 1548 roku odbyło się tu wesele Elżbiety Szydłowieckiej z Mikołajem Radziwiłłem Czarnym, na którym bawili Zygmunt August i królowa Bona. Kolejne prace z lat 1564–1566 nadały zamkowi kształt trzech skrzydeł z murem i bramą od strony miasta.

Wybuch i legenda o Boboli

Szwedzi zajęli zamek w październiku 1655 roku. Gdy wiosną wojska koronne odbiły miasto, załoga dostała od Karola X Gustawa rozkaz ewakuacji i wysadzenia twierdzy. Polskie dowództwo poznało fortel, ale nie zdołało powstrzymać żołnierzy i czeladzi przed plądrowaniem. Według legendy wybuch przeżył szlachcic Bobola, wyrzucony razem z koniem na drugi brzeg Wisły. Scenę jego cudownego ocalenia namalował dla sandomierskiej kolegiaty Karol de Prevot.

Od więzienia do muzeum

Ocalałe skrzydło odnowiono w latach 1680–1688 za Jana III Sobieskiego i dodano reprezentacyjną salę piano nobile. Po rozbiorach Austriacy urządzili w zamku sąd kryminalny i więzienie, a około 1844 roku fasadę od dziedzińca przebudowano w stylu klasycystycznym. Więzienie zlikwidowano dopiero w 1959 roku. Od 1986 roku w murach działa muzeum.

Tripto podpowiada

Zamek stoi na skarpie kilka minut spacerem od katedry i Rynku, więc łatwo włączyć go w obchód starówki. W sezonie (1 kwietnia – 30 września) muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godz. 11:00–18:00, poza sezonem 10:00–17:00; w poniedziałki zamknięte. Bilet normalny kosztuje 28 zł, ulgowy 20 zł (stan na październik 2026). Na zwiedzanie wystaw przeznacz około godziny. Najładniejszy widok na zakole Wisły i bulwary jest z tarasu przed zamkiem — szczególnie pod wieczór. Na dziedzińcu poszukaj tablicy z 1520 roku nad wejściem.