Rynek w Sandomierzu

Rynek w Sandomierzu to jeden z najpiękniejszych placów staromiejskich w Polsce i serce historycznego miasta nad Wisłą. Pochyły, niemal kwadratowy plac z gotycko-renesansowym ratuszem pośrodku otaczają barwne kamienice, a pod nimi ciągnie się labirynt średniowiecznych piwnic. To miejsce, od którego zaczyna się każde zwiedzanie Sandomierza – i do którego wraca się wieczorem na kolację w ogródku z widokiem na attykę ratusza.

Historia sandomierskiego rynku

Sandomierz był jednym z najważniejszych grodów Polski piastowskiej – w testamencie Bolesława Krzywoustego stał się stolicą dzielnicy sandomierskiej. Po niszczycielskich najazdach mongolskich miasto otrzymało w 1286 r. prawo magdeburskie z rąk Leszka Czarnego, a wraz z nim regularny układ ulic z prostokątnym placem targowym. Kolejną odbudowę, już po najeździe litewskim z połowy XIV w., przeprowadził Kazimierz Wielki – z jego czasów pochodzą m.in. mury miejskie i Brama Opatowska.

Rynek ma wymiary około 110 × 120 m i wyraźny spadek – różnica wysokości między jego krańcami sięga nawet 15 m, co dobrze czuć, idąc od Bramy Opatowskiej w stronę katedry. Od 2017 r. cały historyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy Sandomierza, razem z rynkiem, jest Pomnikiem Historii.

Ratusz – co warto wiedzieć

Pośrodku placu stoi ratusz (Rynek 1). Jego najstarsza, gotycka część powstała w 1349 r. na planie kwadratu. W XVI w. budynek rozbudowano i zwieńczono efektowną renesansową attyką, którą przypisuje się Janowi Marii Padovano. Wieżę od strony zachodniej dobudowano w 2. ćwierci XVII w., a jej obecny hełm pochodzi z remontu w 1873 r.

Na co zwrócić uwagę:

• zegar słoneczny na ścianie południowej – wykonany techniką sgraffito w 1958 r. przez Tadeusza Przypkowskiego, znanego gnomonika z Jędrzejowa;
• hejnał sandomierski grany z wieży codziennie w południe;
• figurę Matki Boskiej Niepokalanej z 1776 r. i studnię miejską przed ratuszem.

Ratusz pełni funkcje urzędowe – mieści się w nim Urząd Stanu Cywilnego, dlatego w weekendy często widać tu pary młode. W podziemiach działa klub „Lapidarium”.

Kamienice i detale, których łatwo nie zauważyć

Pierzeje rynku to w większości kamienice o średniowiecznym rodowodzie, przebudowywane w kolejnych stuleciach. Warto odszukać:

• Kamienicę pod Skrzydłami (nr 4) z renesansowym portalem,
• Konwikt Boboli (nr 5),
• Kamienicę Oleśnickich (nr 10) z podcieniami – to przez nią prowadzi wejście do podziemi,
• Kamienicę Gomółki (nr 14),
• Dom Lazarczyka (nr 27) z podcieniami,
• Kamienicę Dutreppich (nr 31).

W południowo-zachodnim narożniku leży duża kotwica – pamiątka po wiślanym, kupieckim charakterze miasta. Od 2018 r. na placu stoi 16 szklanych ławek poświęconych postaciom polskiej kinematografii. Fani seriali od razu rozpoznają też scenerię – plenery „Ojca Mateusza” (TVP, emitowany od 2008 r.) kręcone są głównie na rynku i w jego okolicach.

Podziemna Trasa Turystyczna pod rynkiem

Najczęściej wybieranym biletowanym punktem przy rynku jest Podziemna Trasa Turystyczna. Około 470 m korytarzy łączy 34 piwnice kupieckie z XIV–XV w., położone od ok. 4 do 12 m pod powierzchnią. Trasę udostępniono w 1977 r., po pracach zabezpieczających miasto przed zapadaniem się gruntu. Wejście znajduje się w kamienicy Rynek 10 (od ul. Oleśnickich), a wyjście przy ratuszu. Po drodze przewodnik opowiada m.in. legendę o Halinie Krępiance, która miała ocalić miasto przed Tatarami.

Jak zwiedzać i ile czasu zaplanować

Sam spacer po rynku z obejściem ratusza i najważniejszych kamienic zajmie 30–45 minut. Z podziemiami i kawą w ogródku – około 2 godziny. Dobrze połączyć rynek w pętlę: Brama Opatowska (punkt widokowy) – Rynek – ul. Mariacka do katedry – Zamek Królewski – kościół św. Jakuba – Ucho Igielne – Wąwóz Królowej Jadwigi. Na całe Stare Miasto warto przeznaczyć cały dzień.

Najlepsza pora? Wczesny ranek poza sezonem, gdy plac jest pusty, albo wieczór, kiedy ratusz jest podświetlony. W sezonie i w długie weekendy rynek bywa bardzo zatłoczony.

Informacje praktyczne

Stan na październik 2026:

• Rynek jest przestrzenią publiczną – dostępny całą dobę i bezpłatnie.
• Podziemna Trasa Turystyczna: od 14 września do 19 kwietnia czynna codziennie 9:00–17:00, ostatnie wejście o 16:00; bilety także online, rezerwacje tel. 451 079 489. Aktualne ceny sprawdź na stronie trasy przed wizytą.
• Centrum Informacji Turystycznej: Rynek 20, tel. 15 644 61 05.
• Nawierzchnia to kamienna kostka na spadku – z wózkiem dziecięcym da się przejść, ale bywa ciężko; podziemia mają schody i nie są przystosowane dla wózków.
• Zimą kostka bywa śliska, szczególnie na stromszej, wschodniej części placu.

Dojazd i parking

Sandomierz leży w województwie świętokrzyskim, ok. 90 km od Lublina i ok. 170 km od Krakowa. Do miasta dojedziesz samochodem lub autobusem regionalnym. Stare Miasto leży na wysokiej skarpie i najlepiej zwiedzać je pieszo – miejsc postojowych w ścisłym centrum jest niewiele, więc zostaw auto na jednym z płatnych parkingów poza starówką i wejdź na rynek przez Bramę Opatowską. Aktualną mapę parkingów znajdziesz w Centrum Informacji Turystycznej.

W okolicy

W promieniu kilkuset metrów od rynku są: Brama Opatowska z tarasem widokowym, Dom Długosza z Muzeum Diecezjalnym, Collegium Gostomianum, bazylika katedralna, Zamek Królewski i kościół św. Jakuba. Kawałek dalej czekają lessowe wąwozy, a latem – kwitnące sady na Górach Pieprzowych.