Klasztor w Koprzywnicy

Na obrazie w ołtarzu głównym, namalowanym w 1645 roku przez Bartłomieja Strobla, wśród postaci zgromadzonych przy Wniebowzięciu Maryi – według tradycji – widnieje król Władysław IV Waza. Ten portret to jeden z wielu sekretów pocysterskiego opactwa w Koprzywnicy koło Sandomierza: romańskiej świątyni z kamiennych ciosów, konsekrowanej w 1207 roku, z zachowanym skrzydłem klasztoru i kapitularzem wspartym na dwóch kolumnach. Było to jedno z najdalej na wschód wysuniętych opactw cysterskich w Europie.

Od Morimond do kasaty

Opactwo ufundował około 1183 roku komes Mikołaj Bogoria Skotnicki przy udziale księcia Kazimierza Sprawiedliwego. W 1185 roku przybyli pierwsi mnisi z francuskiego Morimond z opatem Teodorykiem. Kościół wznoszono od początku XIII wieku pod kierunkiem mistrza Simona, znanego też z Wąchocka; konsekrował go biskup krakowski Pełka (Fulko), nadając wezwanie NMP i św. Floriana. Klasztor złupili Mongołowie w 1241 i ponownie w 1259 roku, a odbudowę wspierał książę Bolesław Wstydliwy.

Kolejne stulecia przyniosły gotycką przebudowę za arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego, pożar w 1508 roku i barokową modernizację w XVII wieku, z fasadą projektu jezuity Józefa Karśnickiego. W 1819 roku władze carskie skasowały zakon, a od 1821 roku kościół służy parafii. Większość budynków klasztornych rozebrano na budulec, a w 1915 roku pożar strawił dachy i wieżę sygnaturki; kościół długo kryła słomiana strzecha. Gruntowną konserwację wnętrza przeprowadzono w latach 1960–1964.

Co zobaczyć

• Bazylika – trójnawowa, z transeptem i sklepieniami krzyżowo-żebrowymi z kamiennych ciosów. Wypatruj fryzu ząbkowego, zamurowanej rozety i zworników z dekoracją plecionkową; na przecięciu naw jest najcenniejszy z nich, z Barankiem Bożym.
• Gotyckie polichromie z początku XV wieku na południowej ścianie prezbiterium – Sąd Ostateczny i dzieje Maryi.
• Ołtarz główny z 1645 roku z obrazem Strobla oraz stalle z malowanymi scenami z życia św. Bernarda z Clairvaux.
• Ambona z ok. 1730 roku z baldachimem unoszonym przez anioły i putta, zwieńczonym pelikanem, oraz renesansowy sarkofag Niedrzwickich z 1581 roku dłuta Santi Gucciego.
• Kapitularz we wschodnim skrzydle – romańska sala ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym na dwóch kolumnach, z jedną oryginalną głowicą. Mieści lapidarium z kamiennymi detalami kościoła i klasztoru. Na zewnętrznym murze skrzydła widać ślady skutych lizen, gniazda belek stropowych i wsporniki w formie maszkaronów.

Ciekawostki

• Sygnaturka na skrzyżowaniu naw przypomina odwrócony kielich; pierwowzór z 1678 roku wykonał krakowski mistrz Michał Pfaf, a po pożarze 1915 roku odtworzono ją na wzór pierwotnej.
• Obok kościoła stoi dawny pałac opacki zwany „Opatówką”, wzniesiony w 1620 roku za opata Hieronima Ossolińskiego.
• Po kasacie cystersi pozostali w Koprzywnicy aż do śmierci ostatniego z zakonników.

Tripto podpowiada

Kościół św. Floriana jest czynną świątynią parafialną; zwiedzanie części klasztornej z kapitularzem odbywa się po wcześniejszym zgłoszeniu na plebanii. Na kościół i kapitularz zaplanuj 45–60 minut. Koprzywnica leży kilkanaście kilometrów na południowy zachód od Sandomierza i jest jednym z przystanków Szlaku Cysterskiego – dobrze połączyć ją z Sandomierzem i dominikańskim klasztorem w Klimontowie.