Zamek w Baranowie Sandomierskim

Późnorenesansowa rezydencja magnacka wzniesiona w latach 1591–1606 według projektu Santi Gucciego dla Rafała Leszczyńskiego to jeden z najcenniejszych zabytków Podkarpacia. Za podobieństwo do królewskiego zamku zyskał przydomek „Mały Wawel”, a za elegancję — miano Perły Renesansu. XIX-wieczny badacz Sławomir Odrzywolski pisał, że zamek „stanąć on może śmiało obok zamku na Wawelu”.

Pałac, który bronił się jak forteca

Zamek powstał w formule palazzo in fortezza: prostokątny, trójkondygnacyjny korpus z okrągłymi basztami w narożach, zwieńczony attyką. Sercem jest dziedziniec z dwukondygnacyjnymi arkadowymi krużgankami ze sklepieniami krzyżowymi — według badań Gerard Ciołka zaprojektowanymi według złotego cięcia. Wewnątrz zachowały się m.in. schody wachlarzowe, Galeria Tylmanowska Tylmana z Gameren oraz rzeźby Giovanniego Battisty Falconi.

Od pożarów do restauracji

Pożar z 1849 roku wyniszczył rezydencję, a kolejny, w 1898 roku, przyniósł odbudowę pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego — powstały wtedy witraże Józefa Mehoffera i obraz ołtarzowy Jacka Malczewskiego. Po 1945 roku zamek służył jako magazyn, dopóki w latach 1959–1968 nie przeprowadzono restauracji pod kierunkiem prof. Alfreda Majewskiego.

W praktyce

Zwiedzającemu udostępniono podziemia z największym w Europie czółnem wydłubanym z jednego pnia oraz zbrojownię rycerską. Wokół rozciąga się 14-hektarowy park z ogrodami w stylu angielskim, francuskim i włoskim. Wnętrza posłużyły jako plener filmom „Barbara Radziwiłłówna” i „Klejnot wolnego sumienia” oraz serialowi „Czarne chmury”.