Kościół w Baranowie Sandomierskim

Kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela przy ul. Kościuszki w Baranowie Sandomierskim to późnorenesansowa świątynia z lat 1604–1607, zbudowana przez Leszczyńskich – tych samych, którzy wznieśli słynny baranowski zamek. Przez pół wieku służyła kalwinom, gdy Baranów był jednym z głównych ośrodków kalwinizmu w Małopolsce. Wnętrze zdobią stiukowe sklepienia, barokowa chrzcielnica i secesyjna polichromia ze lwowskim rodowodem.

Historia: od drewnianej fary do kalwińskiego zboru

Według „Liber beneficiorum” Jana Długosza około 1440 roku w Baranowie stał już drewniany kościół. W 1568 roku miasto kupił Rafał Leszczyński, a w 1569 roku Leszczyńscy ufundowali tu zbór kalwiński; około 1600 roku przy zborze działała szkoła i biblioteka. Obecny, murowany kościół ufundował Andrzej Leszczyński, a ukończył jego syn Rafał w latach 1604–1607 – na miejscu poprzedniej, drewnianej świątyni. W 1604 roku odbył się w Baranowie protestancki synod kalwinów i braci czeskich, a w latach 40. XVII wieku tutejszy pastor Tomasz Węgierski był superintendentem generalnym Jednoty Małopolskiej.

Kalwiński rozdział zakończył się w połowie XVII wieku – opracowania parafialne podają, że kościół, plebanię i bibliotekę odebrano ewangelikom w 1655 roku, po przejściu Samuela Leszczyńskiego na katolicyzm. W 1748 roku świątynię rozbudowano i dodano wieżyczkę na sygnaturkę, a gruntowny remont z 1934 roku przyniósł nową polichromię.

Co zobaczyć

• Sklepienia kolebkowe z lunetami w prezbiterium i nawie, pokryte siecią dekoracyjnych żeber stiukowych.
• Barokowa kamienna chrzcielnica z 1669 roku tuż przy portalu.
• Kopia obrazu Rafaela „Święta Rodzina” oraz XIX-wieczne obrazy Ścięcia św. Jana Chrzciciela i św. Mikołaja.
• Późnobarokowe rzeźby św. Kazimierza Królewicza i św. Kingi.
• Secesyjna polichromia z 1934 roku z motywami dekoracyjnymi i figuralnymi, wykonana przez grupę malarzy ze Lwowa.
• Trzy dzwony – z 1608 (fundacji Rafała Leszczyńskiego), z 1696 i z 1946 roku; ostatni ufundowało środowisko polskie z Kassel.

Bryłę tworzy jednonawowy korpus z węższym, oszkarpowanym prezbiterium od wschodu i wysoka czworoboczna wieża nad wejściem zachodnim, podzielona gzymsami na kondygnacje. Hełmy wieży i sygnaturki mają formę barokową, a całość nakrywają dachy siodłowe.

Tripto podpowiada

• Zwiedzanie: to czynny kościół parafialny – wnętrze najłatwiej obejrzeć przed nabożeństwami lub po nich.
• Połącz z zamkiem: kościół stoi kilka minut spacerem od rynku i zamku Leszczyńskich, wzniesionego w latach 1591–1606 według projektu przypisywanego Santi Gucciemu.
• Na zewnątrz: po zachodniej stronie kościoła stoi kamienna figura Chrystusa ufundowana w 1934 roku, a w pobliżu świątyni rosną dwa pomniki przyrody.