Stara Chałupa w Milówce

Stara Chałupa przy ul. Piastowskiej 1 w Milówce to drewniany dom z 1739 roku, jeden z najstarszych przykładów budownictwa ludowego Żywiecczyzny. Dziś działa w nim małe muzeum Gminnego Ośrodka Kultury, w którym sień, izba i alkierz wyglądają tak, jakby gospodarze dopiero co wyszli w pole.

Historia: od karczmarza do Kąkolów

Chałupę postawił Piotr Gorel, milowski karczmarz, i całkiem możliwe, że na początku działała w niej wiejska karczma. Na środkowym tragarzu w izbie zachował się łaciński napis z imieniem Sebastiana Caputy – urzędnika folwarcznego z Węgierskiej Górki, który w 1760 roku kupił od Bartłomieja, syna budowniczego, całe gospodarstwo z zabudowaniami i inwentarzem. Bezdzietny syn Caputy, Jan, usynowił siostrzeńca Marcina Kąkola i przekazał mu dom, a ród Kąkolów mieszkał tu aż do początku lat 70. XX wieku. W latach 80. budynek gruntownie odnowiono po szczegółowych badaniach terenowych i w 1988 roku udostępniono zwiedzającym, a od 1992 roku należy do gminy Milówka.

Co zobaczyć w środku

Dom zbudowano z długich bali łączonych na obłap i na rybi ogon, osadzonych na kamiennej podmurówce, pod dwuspadowym dachem z gontu. Wyposażenie wnętrz należy do Muzeum Miejskiego w Żywcu.

• Sień z glinianym klepiskiem do młócenia zboża i narzędziami na ścianach; drewniane schody prowadzą na strych, który służył za wędzarnię, a kamienne stopnie do komory na zapasy.
• Izba z piecem chlebowym z okapem, naczyniami do mleka zwanymi gieletami, maślnicą i „świętym kątem” z kapliczką. Pod obrazami stoi stół z intarsjowanym blatem, używany tylko w wielkie święta jak domowy ołtarzyk, a malowane skrzynie miały kółka, by w razie pożaru szybko je wytoczyć.
• Alkierz z trzonem pieca przechodzącym przez ścianę, małą piwniczką w podłodze i krosnem tkackim.

Ciekawostki

Miejscowa legenda głosi, że w chałupie zatrzymał się Jan Kazimierz uciekający przed Szwedami, a Jan III Sobieski nocował tu w drodze pod Wiedeń. To podania, nie udokumentowane fakty, ale dobrze pokazują, jaką rangę mieszkańcy Milówki nadają swojemu najstarszemu domowi. W 2010 roku obok postawiono drugi budynek, przeniesiony z Przyłękowa, w którym odbywają się warsztaty bibułkarstwa, malowania na szkle i ceramiki. Muzeum organizuje też pokazy dawnych prac: przędzenia wełny, łuskania fasoli czy skubania pierza.

Tripto podpowiada

• GOK Milówka podaje godziny otwarcia ważne do 27 lutego 2026 roku (wtorek–piątek 9:00–14:00, soboty w ferie i wakacje 10:00–14:00; bilet normalny 7 zł, ulgowy 4 zł, przewodnik 15 zł). Nowego rozkładu brak, więc przed przyjazdem zadzwoń: 33 863 73 99.
• Na obejrzenie trzech pomieszczeń wystarczy około pół godziny, dłużej, jeśli trafisz na pokaz lub warsztaty.
• Milówka ma stację kolejową na linii z Żywca do Zwardonia, a chałupa stoi w centrum wsi.