Kościół w Rajczy

Kościół św. Wawrzyńca i św. Kazimierza Królewicza w Rajczy jest zarazem sanktuarium Matki Bożej Kazimierzowskiej – jednym z czterech sanktuariów maryjnych na Żywiecczyźnie. W ołtarzu głównym wisi niewielki obraz na miedzianej blasze, który według inskrypcji towarzyszył królowi Janowi Kazimierzowi na wyprawach wojennych, a po abdykacji trafił do górali z doliny Soły. Specjaliści uznali go za jedną z najpiękniejszych zachowanych XVII-wiecznych kopii Czarnej Madonny.

Historia: królewski dar dla górali

4 lipca 1669 roku Jan Kazimierz, jadąc po abdykacji do Francji, zatrzymał się w Żywcu. Na prośbę delegacji z Rajczy zgodził się na budowę kościoła we wsi i podarował góralom swój obraz Matki Bożej Częstochowskiej. Łacińska inskrypcja na dawnym przenośnym ołtarzyku mówi, że wizerunek pochodził z zamku w Bełzie i wspierał króla we wszystkich wyprawach wojennych. Pierwszy, drewniany kościół pw. św. Wawrzyńca poświęcono 8 maja 1674 roku, a wieżę dobudował w 1693 roku cieśla Jan Bennert. Obraz umieszczono w ołtarzu w 1684 roku.

Drewnianą świątynię zamknięto w 1884 roku, bo groziła zawaleniem. Obecny murowany kościół zbudowano w latach 1886–1889 według projektu Karola Pietschki, staraniem proboszcza Andrzeja Kuliga; poświęcono go 15 października 1889 roku. Z drewna starego kościoła postawiono kaplicę cmentarną. W 1997 roku świątynia otrzymała status sanktuarium, a 1 lipca 2017 roku biskup Roman Pindel nałożył na obraz korony biskupie.

Obraz: arcydzieło na miedzi

Wizerunek namalowano na blasze miedzianej o wymiarach 64 × 45,5 cm; pierwotnie miał hebanową ramę ze srebrnymi aplikacjami, pozwalającą postawić go na stole. Podczas konserwacji w 2016 roku diecezjalny konserwator ks. Szymon Tracz wskazywał, że autorem mógł być o. Felicjan Ratyński, jeden z najsłynniejszych malarzy Jasnej Góry. Obraz z Rajczy niemal fotograficznie oddaje tzw. korony władysławowskie, ufundowane w 1635 roku przez Władysława IV – dziś to unikatowy zapis wyglądu tego daru. Lokalnie wizerunek nazywa się też Madonną z warkoczem.

Co zobaczyć we wnętrzu

• Ołtarz główny z czczonym obrazem, przeniesionym tu z ołtarza bocznego w 1976 roku; zasuwę zdobi wizerunek św. Wawrzyńca.
• Trójnawowe, halowe wnętrze z transeptem, nawiązujące do romanizmu i gotyku, odnowione w 2005 roku.
• Ołtarze boczne Matki Bożej Różańcowej i św. Kazimierza.
• Organy lwowskiej firmy Jana Grocholskiego z 1897 roku – dwa manuały, pedał i 23 głosy.
• Dzwon na sygnaturce z napisem „Audite gentes vocem Domini 1677”, przeniesiony ze starego kościoła.
• Grób ks. Andrzeja Kuliga, budowniczego świątyni, przy murze absydy.

Tripto podpowiada

• Zwiedzanie: to czynne sanktuarium – wnętrze oglądaj poza nabożeństwami i w ciszy.
• Czas: na kościół i obraz wystarczy 20–30 minut.
• Obok: przy plebanii z 1894 roku działa salka muzealna o dziejach obrazu i sanktuarium, udostępniana po wcześniejszym uzgodnieniu.
• Dojazd: Rajcza leży w dolinie Soły przy linii kolejowej Żywiec – Zwardoń, więc łatwo połączyć wizytę z wycieczką w Beskid Żywiecki.