Pałac w Rajczy

W pałacu w Rajczy bywali goście księcia Władysława Lubomirskiego – m.in. Karol Szymanowski, Grzegorz Fitelberg i Ludomir Różycki. Neorenesansową siedzibę nad Sołą, w Beskidzie Żywieckim, przebudowano dla księcia w latach 1895–1896, a już w 1914 roku kupili ją Habsburgowie żywieccy. Od ponad stu lat służy chorym – dziś mieści zakład opiekuńczo-leczniczy, a wokół rozciąga się park z sześcioma pomnikami przyrody.

Historia: od dworu Siemońskich do Habsburgów

Pierwszą rezydencję wybudowała ok. 1809 roku Agnieszka z Jordanów Siemońska, a Anastazy Siemoński przekształcił ją w dwór; uruchomił też w Rajczy hutę żelaza zwaną „hamrami”. W 1854 roku majątek kupił Teodor Primavesi z rodziny wpływowej na dworze wiedeńskim – dodał budowli elementy neogotyckie. W 1894 roku Rajczę nabył książę Eugeniusz Lubomirski dla syna Władysława, który w latach 1895–1896 nadał pałacowi obecny wygląd: dobudował drugą kondygnację, a ryzality przy wejściu zwieńczył szczytami w stylu północnego neorenesansu. W czasach świetności pałac miał 26 pokoi ze sztukateriami.

4 maja 1914 roku pałac kupił arcyksiążę Karol Stefan Habsburg, właściciel dóbr żywieckich. W 1916 roku przeznaczył go na szpital i sanatorium dla żołnierzy, a w 1917 roku ofiarował Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi na szpital chorób płuc.

Wojna i XX wiek

Podczas okupacji Niemcy utworzyli na terenie dawnego pałacu obóz pracy przymusowej dla miejscowych Żydów, a w 1940 roku – punkt zborny dla mieszkańców wysiedlanych w akcji Saybusch. W 1945 roku wnętrza zdewastowali żołnierze sowieccy. W 1954 roku powstało tu Państwowe Sanatorium Przeciwgruźlicze, w latach 1966–1967 dobudowano skrzydło z kaplicą, a po kapitalnym remoncie w 1999 roku pałac stał się siedzibą samodzielnego publicznego zakładu opiekuńczo-leczniczego.

Park na stoku Cząpela

Park krajobrazowy z pierwszej połowy XIX wieku leży u podnóża i na stoku wzgórza Cząpel. Wśród świerków, buków, jesionów i klonów rośnie 6 pomników przyrody: dwie sosny wejmutki o obwodzie 310 cm, lipa drobnolistna o obwodzie 470 cm, klon jawor (340 cm), wiąz górski (320 cm) i dąb szypułkowy (310 cm). Zespół z oficynami i budynkiem gospodarczym jest w rejestrze zabytków od 1988 roku.

Tripto podpowiada

Pałac przy ul. Ujsolskiej 35 to czynna placówka medyczna, więc oglądaj go z zewnątrz i zachowaj spokój ze względu na pacjentów. Najlepszy widok na południową elewację roztacza się od strony parku. Rajcza leży na linii kolejowej Żywiec–Zwardoń, więc łatwo zatrzymać się tu w drodze w wyższe partie Beskidu Żywieckiego. Na spacer wystarczy 30 minut.