Spichlerz w Olsztynie

U północnego podnóża ruin zamku w Olsztynie pod Częstochową stoi budynek, który przez ponad dwieście lat służył w zupełnie innym miejscu. Modrzewiowy spichlerz z 1783 roku zbudowano w folwarku w Borownie, rozebrano belka po belce i w 2007 roku złożono ponownie pod olsztyńską warownią. Dziś to jeden z ciekawszych przykładów drewnianej architektury gospodarczej na Jurze, a zarazem przystanek na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

Historia: z folwarku pod zamek

Spichlerz powstał na zlecenie Franciszka Paciorkowskiego, właściciela dóbr w Borownie – wsi leżącej kilkanaście kilometrów na północ od Częstochowy. Stał tam wśród zabudowań folwarku, które po II wojnie światowej zniszczono. Sam budynek przetrwał, bo przydał się jako magazyn Gminnej Spółdzielni w Mykanowie, później jednak popadał w ruinę. Do rejestru zabytków wpisano go już 4 marca 1960 roku.

W 1996 roku obiekt kupił prywatny inwestor i rozebrał go. Po latach, w 2007 roku, spichlerz przeniesiono do Olsztyna, ponownie złożono i zrekonstruowano w pierwotnym charakterze. Rok później zdobył wyróżnienie w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany”.

Na co zwrócić uwagę

• Dwukondygnacyjne podcienia – wzdłuż dłuższych boków biegną arkadowe galerie na profilowanych słupach; od frontu tworzą one siedem przęseł.
• Konstrukcja zrębowa na dwóch kondygnacjach – rzadko spotykana w budownictwie gospodarczym. Górne galerie przykrywa okap wsparty na tzw. rysiach.
• Data na futrynie – rok budowy wycięto na futrynie drzwi z sieni do pomieszczenia po lewej stronie (dziś Sala Zielona), a imię i nazwisko fundatora na zewnętrznej futrynie drzwi od zachodu.
• Długa belka – piętro dźwiga ręcznie ciosana belka z jednego pnia o długości 19,6 m.

Ciekawostki

Pierwotnie dolna kondygnacja dzieliła się na centralną sień i dwa pomieszczenia gospodarcze, a na piętro wchodziło się z zewnątrz, z galerii. Ten układ parteru zachował się do dziś. Spichlerz trafił pod zamek w Olsztynie, który leży na Szlaku Orlich Gniazd – miasto, z prawami miejskimi w latach 1488–1870, odzyskało je dopiero w 2022 roku.

Tripto podpowiada

W spichlerzu działa restauracja, która według Szlaku Architektury Drewnianej organizuje też przejażdżki bryczką, kuligi i jesienne Hubertusy. Budynek był w ostatnim czasie wystawiony na sprzedaż, dlatego przed przyjazdem sprawdź, czy lokal jest otwarty. Z zewnątrz obejrzysz go o każdej porze – wystarczy 15–20 minut. Najlepiej połączyć go z wejściem na ruiny zamku, spacerem do skalnego wzgórza Biakło (zwanego Małym Giewontem) oraz wizytą przy barokowym kościele św. Jana Chrzciciela.