Zamek w Olsztynie

Biała, cylindryczna wieża wyrastająca z wapiennej skały to jedna z najbardziej rozpoznawalnych sylwetek Szlaku Orlich Gniazd. Ruiny zamku w Olsztynie koło Częstochowy kryją historię głodowej śmierci wojewody, dramatycznej obrony z 1587 roku i — pod spodem — jaskinię, w której neandertalczycy zostawili setki krzemiennych narzędzi. Od kwietnia 2024 roku mury znów są udostępnione zwiedzającym po pracach zabezpieczających.

Historia: od strażnicy do królewskiej twierdzy

Pierwsza wzmianka o zamku, nazywanym wtedy zamkiem w Przemiłowicach, pochodzi z 1306 roku, z akt procesu biskupa krakowskiego Jana Muskaty. Dokument dotyczy jednak wydarzeń z 1294 roku, a badania z 2010 roku potwierdziły, że strażnica stała tu już w XIII wieku. Kazimierz Wielki rozbudował ją w jedną z najsilniejszych warowni na pograniczu śląsko-małopolskim. Według tradycji właśnie tu zmarł śmiercią głodową Maćko Borkowic, wojewoda poznański skazany za spisek przeciw królowi — lokalne podania twierdzą, że jego jęki i brzęk kajdan wciąż słychać w okolicy.

W 1370 roku Ludwik Węgierski oddał Olsztyn w lenno Władysławowi Opolczykowi, a w 1391 roku Spytek z Melsztyna po tygodniowym oblężeniu odzyskał zamek dla Korony. W XV wieku powstał zamek dolny, a w 1545 roku gościł tu król Zygmunt August.

Obrona Olsztyna i upadek

W 1587 roku zamek oblegały wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, pretendenta do polskiego tronu. Dowodzący obroną starosta Kasper Karliński zobaczył przed murami własnego kilkuletniego syna, porwanego i wystawionego na linię ognia. Obrona się powiodła, ale za cenę życia dziecka; historię opisali później Władysław Syrokomla i Aleksander Fredro. W październiku 1655 roku Szwedzi idący na Częstochowę zdobyli i zrujnowali warownię, której już nie odbudowano. Kamień z murów posłużył m.in. do budowy kościoła parafialnego w latach 1722–1726.

Co zobaczyć

• Stołp — cylindryczna wieża z białego wapienia z ceglaną nadbudową, wysoka na około 35 m, dawne więzienie.
• Wieża Starościańska — kwadratowa, druga dominanta ruin.
• Baszta Studzienna — odtworzona w ostatnich latach z nowymi stropami, oknami i drewnianymi schodami.
• Zamek dolny i jaskinie — w 2019 roku w jaskini służącej niegdyś za spiżarnię odkryto kilkaset krzemiennych narzędzi neandertalczyków, a rok później opisano nieznany system tuneli i szczelin.

Tripto podpowiada

Wstęp do ruin jest płatny; aktualne ceny i godziny sprawdzisz na stronie zamekolsztyn.pl przed wyjazdem. Na zamek i spacer po wzgórzu zarezerwuj około półtorej godziny, a jeśli masz więcej czasu, przejdź na pobliską górę Biakło lub do rezerwatu Sokole Góry. Wzgórze jest skaliste, więc przydadzą się wygodne buty, a z dziećmi trzymaj się wyznaczonych ścieżek. Najładniejsze światło na zdjęcia stołpu jest późnym popołudniem, a od Częstochowy dzieli zamek tylko około 10 km.