Góry Towarne

Dwa nagie, wapienne wzgórza za Olsztynem wyglądają, jakby ktoś ułożył na trawie stosy białych bel towaru — i według jednej z hipotez właśnie stąd wzięła się ich nazwa. Góry Towarne kryją jaskinię, w której znaleziono kości niedźwiedzia jaskiniowego i ślady ludzi pierwotnych, a geolodzy zwracają uwagę na coś jeszcze rzadszego: ostańce wygładzone przez lodowiec, jakie poza Tatrami i Sudetami spotyka się w Polsce rzadko.

Skąd się wzięły białe skały

Góry Towarne to dwuszczytowe wzgórze koło wsi Kusięta w gminie Olsztyn, około 2 km na północ od Olsztyna: Góry Towarne Duże i Góry Towarne Małe, oba szczyty mają po 343 m n.p.m. Zbudowane są z górnojurajskich wapieni sprzed około 150 milionów lat. W ciepłym, płytkim morzu powstawały wtedy biohermy — struktury podobne do raf, ale budowane nie przez koralowce, tylko przez gąbki, sinice i bakterie. Tak powstał wapień skalisty, pozbawiony warstwowania i odporny na erozję. Gdy w trzeciorzędzie miększe wapienie płytowe uległy zniszczeniu, wapień skalisty został wypreparowany w postaci ostańców.

Najciekawszym tropem dla geologów są ślady egzaracji lodowcowej — skały zeszlifowane przez lodowiec w tzw. mutony, czyli wygładzone, zaokrąglone garby (np. muton Dużych Gór Towarnych). Państwowy Instytut Geologiczny wpisał Góry Towarne do Centralnego Rejestru Geostanowisk. Nazwę wyjaśnia się na dwa sposoby: od kształtu skał ułożonych jedna na drugiej jak wałki towaru albo od ulicy Towarowej, prowadzącej z Olsztyna.

Jaskinie

W Górach Towarnych Dużych jest kilka jaskiń i schronisk. Największa, Jaskinia Towarna, zwana też Niedźwiedzią, ma około 170 m długości. W okresie międzywojennym znaleziono w niej kości niedźwiedzia jaskiniowego i ślady obecności ludzi pierwotnych. Grotołazi odkryli, że sąsiednia jaskinia Dzwonnica łączy się z nią ciasną szczeliną — obie tworzą dziś System Jaskiń Towarnych. Duży otwór wejściowy znajduje się u zachodniego podnóża skały Grota. Są tu też Jaskinia Cabanowa, Jaskinia Kopana i schroniska w obu wzgórzach. To cel dla speleologów, a nie trasa turystyczna — bez sprzętu i doświadczenia nie ma tam czego szukać.

Co zobaczyć na powierzchni

• Płytę — szczytową skałę Gór Towarnych Dużych z pionową, 16-metrową ścianą od północnego zachodu.
• Grotę z otworem Jaskini Towarnej.
• Bałwanka, Kogutka i Przekładaniec na Górach Towarnych Małych — popularne skały wspinaczkowe.
• Panoramę z odkrytego szczytu Gór Towarnych Małych.

Oba wzgórza mają status użytku ekologicznego i leżą w obszarze Natura 2000 „Ostoja Olsztyńsko-Mirowska”. Skały i murawy są tu chronione, dlatego trzymaj się wydeptanych ścieżek.

Tripto podpowiada

• Dojście: z Olsztyna czerwonym Szlakiem Orlich Gniazd w stronę Kusiąt. Przy drodze z Olsztyna do Kusiąt, w lesie po lewej stronie, jest miejsce parkingowe i tablice informacyjne.
• Czas: na oba wzgórza zarezerwuj 1,5–2 godziny.
• Warunki: grzbiety są odkryte i bez cienia, a podłoże kamieniste — latem weź wodę i nakrycie głowy.
• Zasady: nie wchodź do jaskiń bez sprzętu i doświadczenia, nie niszcz muraw i trzymaj się ścieżek — to teren chroniony.
• W okolicy: ruiny zamku w Olsztynie i Biakło — Mały Giewont Jury.