Rynek w Olsztynie jurajskim

Nad płytą olsztyńskiego Rynku, na sześciometrowym słupie, balansuje rzeźba „W nieskończoność" Jerzego Kędziory, a w szklanej gablocie obok stoi makieta zamku w skali 1:100. Oryginał tej makiety widać zresztą z placu: ruiny warowni z XIII wieku górują nad miasteczkiem na Szlaku Orlich Gniazd, około 15 km na południowy wschód od Częstochowy. Rynek to naturalny przystanek przed wejściem na wzgórze zamkowe albo po zejściu z niego.

Historia: od drewnianej zabudowy do rewitalizacji

Plac istniał co najmniej od XIV wieku, ale obecny kształt zyskał w pierwszej połowie XVIII wieku, po pożarze z 1 września 1719 roku, który strawił całe miasto. Jeszcze w 1791 roku stało tu tylko 77 domów. Aż do okresu międzywojennego Rynek otaczała luźna, drewniana zabudowa, nawierzchnia była nierówna, a pośrodku stała studnia artezyjska. W 1926 roku wzniesiono murowany budynek Urzędu Gminy z salą domu ludowego (dziś Gminny Ośrodek Kultury i biblioteka), w 1929 roku pojawiły się chodniki, a w latach 60. skwer i pawilony handlowe.

Olsztyn był miastem w latach 1488–1870 — prawa nadał mu Kazimierz Jagiellończyk, a odebrała administracja rosyjska ze względu na niewielkie rozmiary osady. Status miasta odzyskał 1 stycznia 2022 roku, po konsultacjach, w których większość mieszkańców poparła tę zmianę. Oficjalnie plac nosi dziś nazwę Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego, a XV-wieczny układ urbanistyczny z Rynkiem jest wpisany do rejestru zabytków.

Co zobaczyć

W 2013 roku Rynek przeszedł rewitalizację. Powstały fontanna i dwa szpalery niskich drzew podświetlanych nocą, a nad placem stanęła rzeźba balansująca Kędziory, rzeźbiarza z Częstochowy, którego postacie zdają się przeczyć grawitacji. Olsztyńska figura z aluminium i kompozytu ma około 225 cm wysokości i wydaje się unosić w powietrzu. W gablocie obejrzysz makietę zamku z czasów świetności, gdy składał się z zamku dolnego, środkowego i górnego, dwóch przedzamczy i potężnych murów — warto ją zobaczyć przed wejściem na wzgórze, bo z dzisiejszych ruin trudno odczytać dawny układ.

Zamek nad Rynkiem

Warownię zbudowano w drugiej połowie XIII wieku jako część obrony Małopolski od strony Śląska, a pierwsza wzmianka z 1306 roku nazywa ją zamkiem w Przemiłowicach. Kazimierz Wielki znacznie go rozbudował; według tradycji zagłodzono tu wojewodę poznańskiego Maćka Borkowica. Zniszczenia przyniósł potop szwedzki, a na początku XVIII wieku kamień z murów posłużył do budowy pobliskiego kościoła. Najlepiej zachowała się cylindryczna wieża o wysokości 35 m. Ruiny zagrały posiadłość Kabalisty w filmie „Rękopis znaleziony w Saragossie".

Tripto podpowiada

Na sam Rynek wystarczy 15–20 minut, ale potraktuj go jako punkt startowy — samochód zostaw w okolicy placu i na wzgórze zamkowe idź pieszo. Najlepsze ujęcie rzeźby wychodzi pod światło, gdy figura odcina się na tle nieba, a wieczorem warto zobaczyć podświetlone szpalery drzew.