Rezerwat Ostrężnik na Jurze

Rezerwat Ostrężnik ma tylko 4,1 ha, ale mieści wapienną skałę podziurawioną jak ser szwajcarski, ruiny zagadkowej warowni z XIV wieku i źródło, które bije, kiedy samo zechce. Utworzono go w 1960 roku, by chronić fragment naturalnego lasu bukowego wokół ruin. Leży przy drodze z Janowa do Żarek, w granicach Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd i obszaru Natura 2000 „Ostoja Złotopotocka”.

Zamek, o którym prawie nic nie wiadomo

O warowni na skale Ostrężnik kroniki niemal milczą. Tradycja przypisywała jej budowę Władysławowi Opolczykowi, ale badania archeologiczne z lat 2000–2003 wskazują raczej na początek XIV wieku i inicjatywę biskupa krakowskiego Jana Muskaty. Brak późniejszych warstw sugeruje, że zamku mogło nigdy nie ukończyć albo używano go bardzo krótko. Mury górnego zamku miały ok. 144 m długości i ok. 2 m grubości, a od południa stała wysunięta czworoboczna baszta. Dziś z warowni zostały fragmenty murów i wałów nieprzekraczające metra wysokości, ukryte w buczynie.

Jaskinia Ostrężnicka i Źródła Zdarzeń

W skale pod ruinami ciągnie się Jaskinia Ostrężnicka – zespół komór i korytarzy o łącznej długości ok. 98 m z sześcioma otworami. Główny, regularnie wymyty portal ma ok. 5 m wysokości i 3 m szerokości. Jaskinia jest fragmentem dawnego wywierzyska, a kotły w stropie świadczą, że woda płynęła tędy pod ciśnieniem. Komory służyły prawdopodobnie jako piwnice zamku; drzwi, które miały prowadzić do lochów, można dziś oglądać w kościele w Złotym Potoku. U podnóża skały bije okresowe wywierzysko zwane Źródłami Zdarzeń – pojawia się i znika nieregularnie, a dawniej wierzono, że zapowiada ważne wydarzenia.

Legendy i wojna

Według podań zamek zamieszkiwali rycerze-rabusie, a ich skarby miały zostać zasypane w jaskini. Inna opowieść mówi, że po bitwie pod Śmiertnym Dębem 9 lipca 1863 roku powstańcy styczniowi ukryli tu dokumenty oddziału i kasę. Jaskinię wielokrotnie rozkopywali poszukiwacze skarbów, a w czasie II wojny światowej okoliczne jaskinie dawały schronienie partyzantom.

Tripto podpowiada

Przy drodze wojewódzkiej nr 793, przy pierwszych zabudowaniach osady Ostrężnik, jest placyk z tablicami informacyjnymi – stamtąd do skały prowadzi krótka leśna ścieżka. Przez rezerwat biegną czerwony Szlak Orlich Gniazd i niebieski Szlak Warowni Jurajskich, a także ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Tropem tajemnic” (1,5 km). Wstęp jest wolny. Na ruiny, jaskinię z zewnątrz i źródło zaplanuj ok. godziny; do wnętrza jaskini wchodź tylko z latarką i w pewnym obuwiu. Wycieczkę łatwo przedłużyć do Złotego Potoku i jego rezerwatów.