Ratusz w Szydłowcu

Biały ratusz z czterema narożnymi wieżyczkami stoi samotnie pośrodku Rynku Wielkiego i widać go z kilku kilometrów. Zbudowany z miejscowego kamienia w latach 1602–1629, należy do najlepiej zachowanych późnorenesansowych ratuszy w Polsce, choć wojny dwa razy zamieniły go w ruinę. Dziś urzęduje w nim burmistrz, a turyści mogą wejść na wieżę.

Historia: ratusz budowany przez Włocha z Mesocco

Pieniądze na budowę mieszczanie zebrali w trzy lata, a prace prowadził Kasper Fodyga – budowniczy i kamieniarz z Mesocco w północnych Włoszech, osiadły w Chęcinach. Do Szydłowca skierował go Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka”, dla którego Fodyga pracował wcześniej w Nieświeżu; ten sam mistrz rozbudowywał szydłowiecki zamek. Pomagał mu brat Albrecht, a przy sklepieniach w ostatnim roku budowy pracował Jan Herbek, późniejszy budowniczy pałacu biskupów krakowskich w Kielcach.

W ratuszu mieścił się wójt, archiwum miejskie i izba sądowa. Oskarżony stawał przed sędzią pod wielkim krucyfiksem, a na ścianach izby widział napisy: „Bóg widzi”, „Czas ucieka”, „Śmierć goni” i „Wieczność czeka”. W 1809 roku budynek zdewastowali Austriacy, a w październiku 1914 roku wojska austriackie wysadziły górne piętra wieży. Po bombardowaniu w styczniu 1945 roku ratusz odbudowano w latach 50., wzorując się na obrazie Józefa Szermentowskiego z 1854 roku.

Co zobaczyć

• Attyka – trójstrefowa, z arkadowymi blendami, pilastrami i krenelażem. Okna w arkadach wybito dopiero w XIX wieku, gdy adaptowano poddasze.
• Wieża – u dołu kwadratowa, wyżej ośmioboczna, z galerią na kamiennych konsolach, czterema zegarami i kopulastym hełmem z orłem. Wchodzi się po zewnętrznych schodach od południa.
• Pracownia Władysława Aleksandra Maleckiego – pejzażysta szkoły monachijskiej, nagrodzony w Londynie w 1874 roku, zamieszkał w wieży w 1898 roku dzięki burmistrzowi Dominikowi Dereniowi. Zmarł tu 5 marca 1900 roku; na ścianie ratusza wisi tablica z jego nazwiskiem.
• Pręgierze – na rynku stoją dwa. Jeden to kolumna z kulą, maszkaronami i żelaznymi okowami, drugi, zwany „Zośką”, to manierystyczna kolumna z figurą kobiety symbolizującej pychę.

Ciekawostki

Ratusz stanął zgodnie z prawem magdeburskim dokładnie pośrodku prostokątnego rynku, a fronton skierowano na wschód. Pierwotnie drzwi prowadziły na przestrzał, a na piętro wchodziło się schodami wewnątrz wieży – dzisiejsze schody zewnętrzne to efekt powojennej odbudowy. Pod wieżą znajdowało się więzienie, a w wykutej w skale piwnicy urządzono kawiarnię. Kronika z czasów Radziwiłłów notuje wyrok dla mieszczki oskarżonej o zdradę: miała być „w pręgi bita i wygnana”.

Tripto podpowiada

Wejście na wieżę obsługuje Miejska Informacja Turystyczna Szydłowieckiego Centrum Kultury – bilet normalny kosztuje 7 zł, ulgowy 5 zł. Dostępny jest też Bilet Wspólny za 35 zł, obejmujący m.in. Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku i zabytkową hutę w Chlewiskach. Godziny warto sprawdzić przed przyjazdem. Na ratusz i rynek wystarczy 30–45 minut; stąd jest kilka minut pieszo do zamku i kościoła św. Zygmunta.