Kościół św. Zygmunta w Szydłowcu

Na zewnętrznych ciosach szydłowieckiej fary ktoś cztery stulecia temu wyrył w piaskowcu rycerza w zbroi, budowle z chorągiewkami i dom zwieńczony kulą. Te graffiti z przełomu XVI i XVII wieku to tylko jeden z powodów, by obejść kościół dookoła. W środku czeka gwiaździste sklepienie, którego projekt odsłonięto na ścianie nawy, i nagrobek kanclerza Mikołaja Szydłowieckiego z czerwonego marmuru.

Historia: fara kanclerza i kalwiński epizod

Dokument erekcyjny pierwszej, drewnianej świątyni pod wezwaniem św. Zygmunta Króla, ufundowanej przez Jakuba i Sławka Odrowążów, nosi datę 1 stycznia 1401 roku. Pod koniec XV wieku Jakub Szydłowiecki zaczął budowę kościoła murowanego z miejscowego kamienia, a jego brat Mikołaj Szydłowiecki, podskarbi i kanclerz koronny, ukończył ją przed 1525 rokiem i ufundował większość wyposażenia. Od południa dobudował kaplicę – nekropolię rodu, w której spoczęli on sam, jego ojciec Stanisław i brat Jakub. Do dekoracji wnętrz najpewniej sprowadził z Mogiły sławnego iluminatora Stanisława Samostrzelnika.

W 1563 roku fara została zamknięta dla katolików przez kolejnego właściciela miasta, gorliwego kalwina Mikołaja Radziwiłła Czarnego. Oddał ją katolikom jego syn, Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka”, w 1567 roku.

Co zobaczyć

• Prezbiterium – trzyprzęsłowe, sklepione gwiaździście. Rysunek projektu tego sklepienia odsłonięto na północnej ścianie nawy podczas renowacji.
• Nagrobek Mikołaja Szydłowieckiego – płyta z czerwonego marmuru w ścianie prezbiterium, przypisywana warsztatowi Bartolomea Berrecciego, twórcy Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.
• Strop nawy – modrzewiowy, z polichromią przedstawiającą św. Zygmunta w majestacie. Nawa jest wyraźnie szersza i wyższa niż prezbiterium.
• Kaplica Najświętszej Marii Panny – zwornik z herbem Odrowąż i cztery wsporniki z herbami Odrowąż, Abdank, Jastrzębiec i Trąby.
• Chrzcielnica i portale – kamienna, późnogotycka chrzcielnica fundacji Mikołaja Szydłowieckiego oraz kute w żelazie drzwi do zakrystii.
• Pentaptyk z 1509 roku – wielkoskrzydłowy ołtarz ze Wniebowzięciem Najświętszej Marii Panny.

Ciekawostki

Na szczytach nawy, w ceglanych blendach, umieszczono kamienne tarcze z herbami kanclerza. Na skarpie prezbiterium wypatrzysz gmerk Kaspra Fodygi – włoskiego budowniczego, który wzniósł szydłowiecki ratusz i rozbudował zamek. W murze cmentarza przykościelnego wśród płyt epitafijnych tkwi kamienna głowa meduzy z XVII wieku. Miejscowe przysłowie mówi: „W szydłowieckiej farze są złote ołtarze”.

Tripto podpowiada

Zacznij od spaceru wokół murów – rysunki na ciosach są na zewnętrznej stronie prezbiterium i południowej ściany nawy, najlepiej widoczne przy bocznym świetle. Obok kościoła stoi dzwonnica z XVI wieku. Wnętrze najłatwiej zobaczyć przed lub po nabożeństwie; na wizytę wystarczy 30–45 minut. Fara stoi przy południowej pierzei Rynku Wielkiego, kilka minut pieszo od ratusza i zamku.