Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku

W dawnym majątku malarza Józefa Brandta, w parku z ponad 100 rzeźbami, od 1965 roku pracują rzeźbiarze z całego świata. Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku to jednocześnie park krajobrazowy, galeria sztuki współczesnej, pracownie i zabytkowy zespół dworski – i jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie sztukę ogląda się na trawie, nad stawem i pod starymi wiązami. Park Rzeźby jest otwarty codziennie i bezpłatnie.

Historia: od Christianich do Brandta

Orońsko należało od średniowiecza do Starosielskich, Szydłowieckich i Odrowążów. Rozkwit przyszedł na początku XIX wieku, gdy majątek kupił inżynier Franciszek Ksawery Christiani; to on sprowadził do parku pierwsze rzeźby. Z 1841 roku pochodzi klasycystyczna kaplica dworska wzorowana na greckiej świątyni – najstarszy zabytek zespołu. W 1869 roku zadłużoną posiadłość wykupiła Helena Pruszak, późniejsza żona Józefa Brandta – malarza scen batalistycznych, który spędzał tu lata, uczył i gościł przyjaciół. Podczas I wojny światowej niemieccy żołnierze ograbili pałac, a Brandt został wysiedlony do Radomia, gdzie zmarł w 1915 roku. Po 1945 roku majątek znacjonalizowano: w dworku działały szkoła, ośrodek zdrowia i biura gospodarstwa rybackiego. W 1965 roku zaczęły się tu plenery rzeźbiarskie, a w 1981 roku powstało Centrum Rzeźby Polskiej, dziś narodowa instytucja kultury.

Co zobaczyć

• Park Rzeźby – angielski park z I połowy XIX wieku na 12,3 ha, ze stawami i wysokimi wiązami szypułkowymi. Stoi w nim ponad 100 prac – od kamiennych rzeźb po stal, beton, instalacje dźwiękowe – i 7 rzeźb historycznych z czasów Christianich. Najnowsze prace pochodzą z Międzynarodowego Sympozjum Rzeźby Współczesnej 2025 (ekspozycja do września 2027).
• Galeria Oranżeria – dawny ogród zimowy zbudowany po 1869 roku według projektu Alfreda Schouppégo; Brandt i jego uczniowie malowali tu w sezonie. Przeszklone wnętrze sprawia, że rzeźbę ogląda się w dziennym świetle.
• Galeria Wozownia – budynek z 1905 roku na dawnym folwarku; od 19 września do 15 listopada 2026 trwa tu wystawa „Przeznaczenie”.
• Galeria Taras w Domu Rzeźbiarza, dawnym spichlerzu dworskim z lat 60. XIX wieku.

Ważne: przebudowa muzeum

Trwa rozbudowa i modernizacja Muzeum Rzeźby Współczesnej (gmach z lat 1989–1992 nad stawem Kaskada) – projekt o wartości ok. 55,4 mln zł przewiduje m.in. nowy pawilon wejściowy i drugą salę wystawową. Na czas prac zamknięte są muzeum, Pałac Józefa Brandta (neorenesansowa willa włoska ze zrekonstruowanymi wnętrzami) i Galeria Kaplica. Według informacji CRP wjazd na teren jest ograniczony – samochód zostaw przy Centrum Sportu albo na miejscach od ul. Radomskiej.

Tripto podpowiada

Park Rzeźby jest otwarty codziennie: od 1 kwietnia do 31 października w godz. 6:00–21:00, zimą 6:00–18:30. Galerie działają od wtorku do niedzieli (w sezonie letnim wt–pt 10:00–17:00, weekendy 10:00–18:00; zimą 10:00–16:00), a wejścia do Oranżerii i Wozowni odbywają się o pełnych godzinach. Karnet na wszystkie wystawy kosztuje 20 zł (ulgowy 10 zł, rodzinny 50 zł); bilety kupisz w kasie w Domu Rzeźbiarza. Na spacer po parku zarezerwuj 1–2 godziny, z galeriami pół dnia. Orońsko leży ok. 15 km od Radomia przy trasie S7 (węzeł Radom-Południe); w Domu Rzeźbiarza jest kawiarnia Cafe Art i noclegi.